بررسى مبانى بيمه در اسلام

فصل اول واژهشناسی بیمه

1- واژه بیمه در زبان فارسی

2- واژه بیمه در زبان عربی، انگلیسی و فرانسه

3- تعریف اصطلاحی بیمه

4- عناصر تشکیلدهندۀ عقد بیمه

4-1 بیمهگذار

4-2 بیمهگر

4-3 حق بیمه

4-4 موضوع بیمه

4-5 مبلغ بیمهای

4-6 نفع بیمهای

4-7 بیمهنامه

4-8 فرانشیز

فصل دوم پیدایش بیمه، پیشینه و سیر تحول آن

1- منشأ پیدایش بیمه

1-1 فطرت

1-2 نیازهای اجتماعی

1-3 نیازهای اقتصادی

2- پیشینه تاریخی و سیر تحول بیمه

2-1 سابقه تاریخی بیمه در جهان

2-2 روند تاریخی و تحول بیمه در ایران

2-3 شباهت بیمه با پیمان برادری در اسلام

فصل سوم ماهیت و ویژگیهای بیمه

1- مختصات بیمه

1-1 بیمه عقد است نه ایقاع

1-2 ایجاب و قبول در عقد بیمه

1-3 بیمه عقد معاوضی

1-4 بیمه عقد لازم

1-5 بیمه عقد احتمالی

1-6 بیمه عقد مستمر

1-7 بیمه عقد رضایی

1-8 بیمه، عقدی تحمیلی

1-9 بیمه، عقد معلق

1-10 بیمه عقد غیر معین

1-11 بیمه عقد عهدی

1-12 بیمه عقدی مستقل

2- عقد بیمه و شرایط عمومی قراردادها

2-1 انشای عقد بیمه

2-2 متعاقدین در عقد بیمه

2-3 موضوع و عوضین در عقد بیمه

2-4 جهت عقد بیمه

3- شرایط اختصاصی عقد بیمه

3-1 مشخص بودن مورد بیمه

3-2 معین بودن متعاقدین

3-3 مشخص بودن حق بیمه

3-4 مشخص نمودن خطری که موجب خسارت میشود

3-5 تعیین زمان بیمه

3-6 انعقاد عقد بیمه

3-7 بیمهنامه

3-8 تعهدات بیمهگذار و بیمهگر در عقد بیمه

3-9 پرداخت وجه بیمه

3-10 دریافتکننده مبلغ بیمه

3-11 خیار شرط در ضمن عقد بیمه

3-12 انحلال عقد بیمه

3-13 فسخ عقد بیمه

3-14 حق فسخ بیمهگر

3-15 حق فسخ بیمهگذار

3-16 حق فسخ بیمهگر یا بیمهگذار با شخص ثالث

3-17 اقاله

فصل چهارم اصول بنیادی بیمه

اصل حسن نیت

اصل جبران خسارت (اصل غرامت)

اصل جانشینی

اصل نفع بیمهای

فصل پنجم انواع بیمه و ملاکهای آن

بیمه اجتماعی

1-1 تعریف و زمینههای پیدایش بیمه اجتماعی

1-2 طبقات تحت پوشش بیمههای اجتماعی

1-3 خطرهای مربوط به بیمههای اجتماعی

1-4 بیمهگر و بیمهگذار در بیمههای اجتماعی

1-5 ویژگیهای بیمه اجتماعی

2- بیمههای خصوصی

2-1 تعریف و ویژگی بیمههای خصوصی

2-2 انواع بیمههای خصوصی

2-2-1 بیمه اموال

2-2-2 بیمه مسئولیت و انواع آن

3- بیمههای اشخاص و انواع آن

3-1 تعریف بیمههای اشخاص

3-2 انواع بیمههای اشخاص

3-2-1 بیمه عمر

3-2-2 بیمه مستمری

3-2-3 بیمه حوادث

3-2-4 بیمه درمانی

3-2-5 بیمه بازنشستگی

4 بیمه اتکایی

فصل اول مبانی فرهنگی (فردی) بیمه در اسلام

1- بیمه و تدبیر

1-1 تدبیر در زندگی فردی

1-2 تدبیر در زندگی از دیدگاه برخی دانشمندان

1-3 آثار فقدان آیندهنگری

1-3-1 تقدیر معیشت در روایات

1-3-2 تدبیر، آیندهنگری و حوادث

1-3-3 بیمه و آیندهنگری

1-4 بیمه و عزت نفس

1-4-1 عزت نفس و تأمین اجتماعی

1-4-2 بیمه و پیشگیری از خسارت

1-5 بیمه و آرامش خاطر

1-5-1 تأمین اجتماعی، امنیت و خطر

1-5-2 رابطه بیمه و قضا و قدر

فصل دوم مبانی فرهنگی (اجتماعی) بیمه

1 بیمه و فقرزدایی (مبارزه با فقر)

1-1 تعریف لغوی و اصطلاحی فقر

1-2 عوارض فقر

1-3 ایجاد روح برادری و همبستگی، راه مبارزه با فقر

1-4 بیمه و مبارزه با فقر

2 بیمه و اتفاق و احسان

3 کمک به همنوع یکی از ویژگی های بشر

بیمه و قاعده رحم

معنا و مفهوم رحم

بیمه تجلی احساس ترحم و عواطف انسانی

فصل اول بیمه و همبستگی و خدمات اجتماعی

1 بیمه و همبستگی اجتماعی

1-1 انسان و زندگی اجتماعی

1-2 اسلام و تأکید بر همبستگی اجتماعی

1-3 بیمه و رفاه اجتماعی

1-4 انسان مسئول و تأمین اجتماعی

2 بیمه و خدمات اجتماعی

2-1 واژه خدمات اجتماعی

2-2 فلسفه خدمات اجتماعی در اسلام

2-3 مسئولیت فردی و اجتماعی انسان

2-4 مسئولیت همگانی یا تکافل اجتماعی

2-5 بیمه تبلور همکاریهای گروهی

فصل دوم بیمه، عدالت و امنیت اجتماعی

1 بیمه و عدالت اجتماعی

1-1 مفهوم عدالت اجتماعی

1-2 عدالت و مساوات

1-3 عدالت اجتماعی در قرآن و روایات

1-4 اجرای عدالت یک ضرورت اجتماعی

1-5 عدالت و انسجام اجتماعی

1-6 نقش تعاون در ایجاد عدالت اجتماعی

1-7 راهکارهای تحقق عدالت اجتماعی

1-8 بیمه نمادی از تعاون و زمینهسازی عدالت اجتماعی

2 بیمه و امنیت اجتماعی

2-1 نیاز به امنیت یک نیاز اساسی

2-2 تهدیدات امنیت اجتماعی

2-3 پیشرفت جامعه و امنیت

2-4 بیمه و امنیت

فصل سوم بیمه و مبانی اقتصادی آن

ا بیمه و تضمین سرمایهگذاری

2 بیمه و تضمین سرمایهگذاری در بخش تولید

3 بیمه و تضمین سرمایهها در تجارت بینالملل

4 بیمه و توسعه اقتصادی

5 بیمه و مشارکت اقتصادی

فصل اول بیمه یک عقد مستقل

1 بیمه و بنای عقلا

1-1 مفهوم بنای عقلا

1-2 عناصر و ارکان بنای عقلا

1-3 احکام امضایی و تأسیسی

1-4 چگونگی استدلال به بنای عقلا

2 بیمه و دلیل عقل

2-1 کیفیت استدلال

3 بیمه و عمومات و اطلاقات ادله صحت عقود

3-1 نظریات فقها در زمینه دلالت «أوفوا بالعقود»

4 دلالت آیه «ولا تأكلوا أموالكم بینکم بالباطل» بر لزوم وفای به عقود

5 دلالت حدیث نبوی «المؤمنون عند شروطهم»

5-1 کیفیت استدلال به روایات نبوی

7 انحصاری نبودن عقود (اصل آزادی قراردادها)

فصل دوم مخالفان عقد بیمه

ا بیمه و معامله حرجی

2 بیمه و معامله ضرری

3 بیمه و غرر

3-1 معنای لغوی غرر

3-2 ادله نهی از معامله غرری

3-3 بیمه و عقد غرری

3-4 بیمه و جهل به عوضین

4 بیمه و تعلیق آن

5 بیمه و سفهی بودن آن

6 بیمه و ربا

7 بیمه و قمار

8 بیمه و ضمان ما لم یجب

فصل سوم بیمه و عقود معین

ا بیمه و عقد مضاربه

1-1 تطبیق بیمه با مضاربه

1-2 اشکالهای انطباق بیمه با مضاربه

2 بیمه و عقد صلح

2-1 تعریف صلح

2-2 صلح، عقد مستقل

2-3 تطبیق بیمه بر عقد صلح

3 بیمه و عقد هبه

3-1 تطبیق قرارداد بیمه با عقد هبه معوض

3-2 نقد نظریه انطباق بیمه با عقد هبه معوض

4 بیمه و تطبیق آن با جعاله

4-1 نقد انطباق بیمه با جعاله

5 بیمه و تطبیق آن با قرض

5-1 نقد نظریه انطباق بیمه با قرض

6 بیمه و تطبیق آن با ضمان

6-1 ارکان عقد ضمان

6-2 اثر ضمان عقدی

6-3 انواع ضامن عقدی

ضمان دیون

ضمان اعیان

6-3-1 نظریات فقها در زمینه ضمان اعیان

6-3-2 تطبیق بیمه با ضمان اعیان

6-4 عقد بیمه و ضمان جریره

6-4-1 تطبیق بیمه با ضمان جریره

6-4-2 نقد تطبیق بیمه با ضمان جریره

7 عقد بیمه و دیه بر عاقله

7-1 تطبیق عقد بیمه با دیه بر عاقله

7-2 نقد تطبیق عقد بیمه با دیه بر عاقله

8 عقد بیمه و حق عمری و نفقه دائم العمر

8-1 نقد تطبیق حق عمری و نفقه دائم العمر با بیمه

1 نظریه فقهی سید محمد کاظم طباطبایی یزدی

2 نظریه فقهی امام خمینی (ره)

3 نظریه فقهی آیتالله خامنهای

4 نظریه فقهی آیتالله شهید مرتضی مطهری

5 نظریه فقهی آیتالله سید محمد حسینی بهشتی

6 نظریه فقهی آیتالله سید محسن حکیم

7 نظریه فقهی آیتالله سید ابو القاسم خوبی

8 نظریه فقهی آیتالله سید محمدرضا گلپایگانی

9 نظریه فقهی آیتالله سید علی سیستانی

10 نظریه فقهی آیتالله محمد علی اراکی

11 نظریه فقهی آیتالله وحید خراسانی

12 نظریه فقهی آیتالله نوری همدانی

13 نظریه فقهی آیتالله مرعشی نجفی

فهرست منابع

بررسى مبانى بيمه در اسلام - برهانیان، عبدالحسین؛ تقیی - الصفحة ١٧٤ - ٧ نظریه فقهی آیتالله سید ابو القاسم خوبی

تنها اشكال در اين است كه يك طرف قرارداد قطعى نيست و تنها شبهه فقهى كه وجود دارد همين است اين شبهه نيز با برخى از قراردادهايى كه در فقه اسلامى آمده، (مانند جعاله) حل شده است».

ايشان در جايى ديگر اظهار مى‌دارند: «بعضى از انواع بيمه وجود دارد كه در برابر خطرات احتمالى، با ضريب‌هايى كه نسبت به افزايش خطر پيدا مى‌شود بيمه‌گذار بايد حق بيشترى را بپردازد. گاه در بحث ايراد گرفته مى‌شود كه آيا رابطه‌اى بين ميزان حق بيمه با ميزان درصد احتمال يا بزرگ بودن خطر مشروعيت فقهى دارد و يا نه، وقتى كه ما اصل بيمه را مشروع بدانيم ابعاد ديگر آن نيز هيچ اشكالى ندارد، (بيمه) بيعى است كه از نظر عرف و عقل معقول است و از نظر موازين فقهى هم همان مبانى فقهى كه اصل بيمه را تأييد بكند اينجا را نيز تأييد و تصحيح مى‌كند». [١]

٦. نظريه فقهى آيةاللّه سيد محسن حكيم‌

آيةاللَّه سيد محسن حكيم در زمينه بيمه مى‌نويسد: عقد بيمه نفس و مال كه در اين عصر از آن به سيكورته تعبير مى‌شود، به عنوان معاوضه صحيح است. چنانچه متعهد بيمه (بيمه‌گر) عمل محترمى را انجام دهد كه نزد عقلا داراى ارزش مالى باشد مانند تدوين مقررات و برنامه خوردن و آشاميدن و گماردن نگهبان براى حفظ مال و ديگر اعمال داراى ارزش، كه در چنين فرضى، عقد بيمه، نوعى معاوضه به‌شمار مى‌آيد، لذا گرفتن مال از سوى طرفين قرارداد بيمه، از يكديگر حلال است و در غير اين صورت باطل مى‌باشد. [٢]

٧. نظر فقهى آيةاللّه سيد ابوالقاسم خويى‌

آيةاللَّه خويى در زمينه بيمه مى‌نويسد: بيمه يا سيكورتا عبارت از اين است كه شخص هر سال مبلغى به كسى يا شركتى بدون عوض داده و در ضمن شرط كند كه اگر آسيبى مثلًا به تجارت خانه يا ماشين يا منزل يا خودش برسد آن شركت يا شخص خسارت وارده را جبران و يا آسيب را برطرف يا مرض را معالجه كند و اين معامله داخل در هبه معوضه است و چنانچه

[١] سِید محمد حسِینِی بهشتِی اقتصاد اسلامِی، ص ١٦٩- ١٧١

[٢] منهاج الصالحين، جزء ٢، ص ١٥٣‌