بررسى مبانى بيمه در اسلام - برهانیان، عبدالحسین؛ تقیی - الصفحة ١٢١ - ١-٤ چگونگی استدلال به بنای عقلا

عمل مى‌نمودند و اسلام نيز آنها را پذيرفته و به رسميت شناخته است. اين گروه از معاملات كه بخش مهمى از احكام اسلامى را تشكيل مى‌دهند به احكام امضايى مشهورند.

٤- ١. چگونگى استدلال به بناى عقلا

از اصول مهم يك قرارداد، وجود نفع عقلايى در آن است. چنان‌كه عقلا به بستن يك عقد اقدام نمايند (يعنى آن را ارزشمند و مفيد بدانند) آن عقد عقلايى به شمار مى‌آيد.

در عقد بيمه، بيمه‌گذار به منظور تأمين اموال و اشخاص و مسئوليت، اقدام به بيمه مى‌كند و انگيزه او تأمين نيازهاى خود و حفاظت در برابر حوادث نامطلوب و در امان ماندن از خطرهاى احتمالى است؛ به عبارت ديگر بيمه‌گذار، انگيزه لازم در اقدام به «بيمه» دارد و آن را براى خود مفيد و ارزشمند به شمار مى‌آورد و از طرفى بيمه‌گر نيز به دنبال رونق شركت بيمه بوده تا از طريق جلب مشاركت بيمه گذاران فراوان به كارهاى اقتصادى بپردازد و بديهى است كه با اين روش به سودآورى شركت بيمه نايل مى‌گردد.

ايجاد امنيت براى اموال، اشخاص و مسئوليتها در مقابل خطرات با پرداخت هزينه آن امرى عقلائى است كه از ناحيه شارع نيز ردع و منعى در دست نيست. لذا ترديدى در مشروعيت آن وجود ندارد.

برخى از فقها مانند مرحوم آيةاللَّه حكيم [١] و آيةاللَّه ناصر مكارم شيرازى [٢] بيمه را به دليل بناى عقلاء صحيح و مشروع مى‌دانند. استاد شهيد مرتضى مطهرى نيز در استناد به مشروعيت عقد بيمه مى‌گويد: ضرورتى ندارد كه قرارداد بيمه را با يكى از عقود تطبيق بدهيم؛ زيرا موضوع قرارداد بيمه، مزيد امنيت است كه در عرف عقلا مشروع و مستقل است. [٣] حضرت امام خمينى (ره) [٤]) و مقام معظم رهبرى [٥] نيز بيمه را امرى عقلايى و مقبول و مشروع مى‌دانند

[١] منهاج الصالحين، ج ٢، ص ٢٤

[٢] ناصر مکارم شِیرازِی توضِیح المسائل، ص ٥٠٠، مسأله ٢٤٢٨ .

[٣] مرتضِی مطهرِی بررسِی مسأله فقهِی بِیمه صفحات ٢٨، ٨٢-٨١

[٤] عبدالکرِیم بِی آزار ،شِیرازِی رساله نوِین، ج ٢، ص ٢٢٠

[٥] فصلنامه بِیمه آسِیا، شماره ٦، بهار ١٣٧٧، ص ٥-٤