احکام مالی - حسینی فاضل، مرتضی - الصفحة ٥٣ - استفاده شخصی از بیت المال
٤- اگر مثلى باشد (مثل غلات و يا روغن و يا فلزات و ...) و مثلش ممكن باشد، بايد مثلش را به هر قيمتى است، بپردازد.
٥- اگر مثلى باشد و برگرداندن مثلش ممكن نباشد به قيمت تبديل مىشود.
٦- اگر عيبى در عين مغصوبه حاصل شده، بايد ارش نقصان (تفاوت بين صحيح و معيوب) را بپردازد. [١]
بيت المال
به مالى كه همه مسلمانان در آن حق دارند، «بيت المال» مىگويند. [٢] در گذشته برخى از اموال و درآمدهاى دولت در خانههاى امنى قرار مىگرفت تا به موقع در راه نيازهاى مردم و اجتماع صرف گردد، آن اموال به مناسبت محل نگهدارى آنها، «بيت المال» خوانده مىشد. [٣]
بيت المال مصاديق فراوانى دارد كه مهمترين آنها عبارتند از: درآمدهاى به دست آمده از خمس، زكات، خراج، جزيه، ماليات مستقيم و غير مستقيم، انفال و ثروتهاى عمومى، كليه اموال و امكاناتى كه در اختيار وزارتخانهها، سازمانها، مؤسسات دولتى و ارگانها قرار دارند.
استفاده شخصى از بيت المال
در اسلام، استفاده شخصى از بيت المال، به شدّت نكوهش شده است.
حضرت امام خمينى (ره) در ايام زعامت و رهبرى خود بر امت اسلام با الگوپذيرى از سيره على ٧، نهايت اهتمام را در پاسدارى از اموال عمومى و بيت المال مسلمانان داشت و ديگران را نيز از استفاده شخصى از امكانات بيتالمال نهى مىكرد. يكى از ياران امام خمينى (ره) مىگويد: (پس از شنيدن خبر شهادت حاج آقا مصطفى) خانواده امام
١. تحرِیر الوسِیله، ج ٢، ص ١٨٠، م ٢٤، و ص ١٨٢، م ٣٠، و ص ١٨٥، م ٤٠ و ص ١٨٩، م ٥٠.
٢. لغتنامه، علِی اکبر دهخدا، واژه بِیتالمال.
٣. ر.ک. بِیتالمال در نهج البلاغه، حسِین نورِی، ص ١٣.