احکام مالی - حسینی فاضل، مرتضی - الصفحة ٢٧ - احکام ربای معاملی
پيمانه معامله مىشود در مقابلِ همان جنس با مقدارى زيادى كه ممكن است به يكى از دو صورت زير باشد:
١- زيادى عينى؛ مانند فروش يك من گندم به دو من آن، يا فروش يك من به يك من و يك ريال.
٢- زيادى حكمى؛ مانند فروش يك من گندم نقد به يك من نسيه.
شرايط رباى معاملى
١- هم جنس بودن عرفى: بر اساس اين شرط، معامله كردن چيزهايى كه در نظر عرف از يك جنس باشند با اضافى جايز نيست، اگر چه كيفيت، صفات و خواص آنها متفاوت باشد از اين رو نمىشود يك من گندم خوب را در مقابل دو من گندم غير مرغوب مبادله كرد؛ اما اضافى گرفتن بين چيزهايى مانند گندم و عدس كه در نظر عرف يكى حساب نمىشوند، مانعى ندارد.
٢- پيمانهاى يا وزنى بودن عوض و معوض: بر اساس اين شرط، در چيزى كه با شمردن يا مشاهده فروخته مىشود، ربا نيست. [١]
احكام رباى معاملى
١. اگر چيزى را كه اضافه مىگيرد غير از جنسى باشد كه مىفروشد، مثلًا يك من گندم به يك من گندم و يك قران پول بفروشد، باز هم ربا و حرام است بلكه اگر چيزى زيادتر نگيرد ولى شرط كند كه خريدار عملى براى او انجام دهد، ربا و حرام مىباشد. [٢]
٢. اگر چيزى را كه مثل پارچه با متر و ذرع مىفروشند يا چيزى را كه مثل گردو و تخم مرغ با شماره معامله مىكنند بفروشد و زيادتر بگيرد مثلا ده تا تخم مرغ بدهد و يازده تا بگيرد اشكال ندارد. [٣]
١. تحرِیر الوسِیله، ج ١، ص ٥٣٧ ـ ٥٣٦.
٢. توضِیح المسائل، م ٢٠٧٣.
٣. همان، م ٢٠٧٥.