تاريخ روابط خارجى معاصر ايران - نظرپور، مهدی - الصفحة ٥٨
تجارى تركمنچاى برخوردار بود، بهرهمند شود و زمينههاى نفوذ اقتصادى و تجارى دولت خود را در ايران فراهم كند. سرانجام اين پيمان تجارى در همان سال بين «مك نايل» و «ميرزا ابوالحسن خان شيرازى» وزير امور خارجه ايران به امضا رسيد. به موجب مفاد اين پيمان، دولت انگلستان همانند دولت روسيه از مزاياى دولتهاى «كاملة «١» الوداد» در ايران برخوردار شد. «٢» پس از بهبود روابط ايران وانگليس، اين كشور دست به تحوّلات عمدهاى در افغانستان زد. از جمله «دوست محمد خان» امير كابل و «كهندل خان» امير قندهار را از قدرت بركنار كرد و فردى وابسته به خود به نام «شاه شجاع» را به جاى آنها نشاند و طى قراردادى با «كامران ميرزا» امير هرات او را از هر گونه رابطه مستقل با ايران بازداشته و بدين ترتيب نفوذ زيادى در افغانستان پيدا كرد. امّا «يار محمّد خان» وزير «كامران ميرزا» از موقعيت هرج و مرج موجود در افغانستان استفاده كرده و «كامران ميرزا» را به قتل رساند و خود به قدرت رسيد و به نام شاه ايران سكه زده و خطبه خواند ودر نتيجه هرات دوباره به خاك ايران ملحق شد.» بحران روابط ايران و عثمانى و معاهده دوم ارز روم (ارزنةالروم)
همان طورى كه درگذشته گفته شد، به موجب عهدنامه اوّل «ارزنةالروم» اختلافها و كشمكشهاى مرزى ايران و عثمانى پايان يافته و روابط دو كشور پس از ان به حالت عادى درآمد. امّا چند حادثه در زمان پادشاهى محمّد شاه باعث شد كه روابط دو كشور دوباره به حالت بحران و تيرگى درآيد. حادثه اوّل اين بود كه در سال ١٢١٧ ه ش/ ١٨٣٨ م، هنگام محاصره توسط ايران، نيروهاى عثمانى به تحريك انگلستان به بندر ايرانى خرمشهر حمله كردند و بخشهاى مهمّى از آنجا را به ويرانى كشانده، دست به قتل و غارت مردم زدند. حادثه دوم پناه دادن ايران به حاكم سليمانيه بود كه از طرف مسؤولان