درس اول: روابط خارجى ايران در اوايل قاجاريه‌ همزمان با تشكيل حكومت قاجاريّه در ايران كشورهاى بزرگ اروپايى در حال توسعه مستعمرات و قلمرو نفوذ خود در آسيا و آفريقا براى تهيّه مواد خام كارخانه ها و بازار فروش آنها بودند. در جهت اين سياست، انگلستان متوجّه حفظ مستعمره خود هندوستان بود تا كشورهاى ديگر از طريق اتّحاد با ايران تهديدى براى منافع آن كشور به وجود نياورند. دولت فرانسه به فكر اتّحاد با ايرن و روسيه، براى فتح هندوستان بود.
روسيه تزارى نيز طبق وصيت پتر كبير، سياست دستيابى به آبهاى گرم را دنبال مى‌كرد كه نوك پيكان اين سياست متوجّه اير ن بود، ايران در اين زمان به علت موقعيت جغرافيايى خود مركز ثقل تقابل سياستهاى بيگانگان بوده و از سياست مستقل و ثابتى برخوردار نبود و گاهى به اين سو و گاهى به سوى ديگر كشيده مى‌شد كه در اين درس به آنها اشاره خواهد شد.
سياست توسعه طلبى روسيه در ايران‌ گرجستان در طول تاريخ هميشه جزئى از خاك ايران بود؛ امّا چون بيشتر مردم آنجا از پيروان دين مسيح بودند، اميران محلّى تا حدودى در امور داخلى مستقل بودند، بطورى كه براى خود، شاه و وليعهد داشتند و براى اين كه دست به شورش و تجزيه طلبى نزنند، وليعهد و عدّه‌اى از شاهزادگان آنها در دربار پادشاهان ايران به صورت محترمانه به عنوان گروگان به سر مى بردند و موقع به تخت نشستن مورد حمايت و پشتيبانى دربار