پندارشان جلوه‌گر باشد و از خرمن بركات و فيوضات وجودى آن حضرت، بهره‌هاى وافر برده باشند و اين بهره‌گيرى سرشار، در سراسر وجودشان آشكار باشد، ولى كسانى را كه صرفاً مدتى را پيرامون حضرت گذرانده و هرگز از خصال حميده و صفات جميله آن حضرت بويى نبرده باشند، نمى‌توان از زمره صحابه شمرد؛ گرچه در ظاهر، مصاحب (همراه) و در ركاب حضرت بوده باشند. اينان در كسب علم و فضيلت، قدمى بر نداشته‌اند و در جهالت و گمراهى پيشين خود باقى مانده‌اند، از اين رو اين‌گونه افرادِ بى‌همت يا عنود را هرگز نمى‌توان جزو صحابه شمرد؛ گرچه در ظاهر، عنوان صحابى را يدك مى كشند. روايات فراوانى كه درباره مذمت برخى از اصحاب شِكلى به چشم مى‌خورد، همين قبيل افراد را شامل مى‌شود.

برخى هم راه افراط را پيموده‌اند و برخلاف منهج رسالت، به بيراهه رفته يا بدعت‌گذار شده‌اند كه از آنان در دوران عهد رسالت، به نام منافق ياد مى‌شد؛ گرچه پس از رحلت پيامبر، كارگردان معركه گرديدند.

احمد بن حنبل از ابن أبى مليكه روايت مى‌كند كه حضرت رسول صلى الله عليه و آله به عايشه فرمود: «يا عائشة، إنّ أوّل من يهلك من الناس قومُك»[١]؛ نخستين كسانى كه راه هلاكت را در پيش مى‌گيرند، همانا قوم تو (قريش) هستند. در اين زمينه بايد از حديث «يَا رَبِّ، أَصَيحَابِى ...»- كه پيش از اين گزارش كرديم‌[٢] و لحن تحقير و توهين در بردارد- ياد كنيم.

[١] . مسند احمد بن حنبل، ج ٦، ص ٧٤.

[٢] . صحيح بخارى، ج ٩، ص ٥٨؛ و صحيح مسلم، ج ٧، ص ٦٦.