«كسى كه بدقت در حديث مشهور مفضّل از امام صادق- عليه السّلام- بنگرد، در مى‌يابد كه امام- عليه السّلام- اين سخنان بليغ و معانى شگفت و الفاظ غريب‌[١] را جز با مردى بزرگ، جليل القدر، دانشمند، با ذكاوت، هوشمند و شايسته حمل اسرار دقيق و ظريف و بديع با كس ديگر در ميان نمى‌نهد. اين مرد در نزد من بسيار رفيع المقام و جليل القدر است، رضوان اللَّه عليه.»[٢] محدث بزرگ اسلامى، «حاج شيخ عباس قمى (ره)» نيز اگر چه در كتاب گرانقدر «سفينة البحار» با اينكه آراء مختلف را بيان نموده امّا گويى عقيده خويش را ذكر ننموده و ليكن در كتاب شريف «منتهى الآمال» هنگام بحث در اصحاب امام موسى كاظم- عليه السّلام- به طور مفصّل در باره مفضّل بحث نموده و از جمله در ستايش از اين مرد بزرگ مى‌گويد:

«از كتاب شيخ معلوم مى‌شود كه او از «قوّام ائمّه» و پسنديده نزد ايشان بوده و بر منهاج ايشان از دنيا گذشته و هم دلالت دارد بر جلالت و وثاقت او بودن او از وكلاى حضرت صادق و كاظم- عليهما السّلام- و «كفعمى»[٣] او را از بوّابين‌

[١] توحيد مفضّل در دو بخش است، يك بخش همين مقدار كه در عالم سفلى است و در ميان دانشمندان به« توحيد مفضّل» مشهور است و در چهار مجلس تدوين يافته و بخش ديگر همان معارف ملكوتى و ما وراء الطبيعى است كه« صادق الوعد- عليه السّلام-» به مفضّل وعده كرد. اين بخش بمراتب مهمتر و شگفت‌تر از توحيد مفضل مشهور است.

چنان كه از سخنان مرحوم شيخ آقا بزرگ تهرانى بر مى‌آيد، شخصى به نام« سيد ميرزا ابو القاسم ذهبى» اخيرا به آن دست يافته و همه آن را در كتابى به نام« تباشير الحكمة» گرد آورده است. هنگامى بيشتر به عمق و درستى سخن مرحوم صدر پى مى‌بريم كه به اين نكته نيز توجه كنيم.( ر. ك: الذريعة الى تصانيف الشيعه، ج ٤، ص ٤٨٨).

[٢]« اعيان الشيعة»، ج ١٠، ص ١٣٢ و ١٣٣ و« سفينة البحار»، ج ٢، ص ٣٧٢.

[٣] مرحوم كفعمى آنگاه مى‌گويد:« گويا مقصود از باب امام، باب اسرار و دانشهاى اوست.»« ر. ك: المصباح، ص ٢٧٧) نيز مرحوم نورى در« مستدرك الوسايل»، ج ٣، ص ٥٧٠ و ابو على در ص ٣١٩ رجالش و صاحب« اعيان الشيعه» در ج ٤، ص ٥٤٤، اين سخن را نقل كرده‌اند.