به‌گونه‌اى تربيت شوند كه از خارج بريده و مستقل در راه اسلام و كشورشان خدمت كنند؛[١] يعنى همه رشته‌هاى علمى و تخصّصى و هم تهذيب اخلاق و هم عمل و پايبندى بدان را تقويت كنند.[٢] ٥. دانشگاه بايد متحوّل شود[٣] و به خدا روى آورد و به معنويّت بپردازد و درس‌ها را براى خدا بخواند؛[٤] زيرا ملاك ارزش در لسان انبيا و اوليا علم و تقواست.[٥] ٦. ترقّى مملكت به دانشگاه است.[٦]

د. وحدت حوزه و دانشگاه‌

امام قدس سره همواره از وحدت حوزه و دانشگاه ياد مى‌كرد، رهنمود مى‌داد، از توطئه‌ها مى‌گفت و از سرانجام‌ها هشدار مى‌داد؛ از جمله مى‌فرمود:

١. دشمن‌هاى كشورهاى اسلامى، مدّت‌هاى طولانى سعى كردند تا بين دو قشر روحانى و دانشجو اختلاف و شكاف ايجاد كنند و كسانى كه قبله‌شان شرق يا غرب است تلاش مى‌كنند تا دانشگاه و فيضيّه با هم مرتبط نباشند.[٧] ٢. دانشگاه‌ها در سراسر دنيا در خدمت ابرقدرت‌ها هستند و ما مى‌خواهيم كه اين چنين نباشد.

اين دو مركز بايد با هم باشند و علم و عمل را به منزله دو بال بدانند.[٨] مسائلشان را با يكديگر مبادله كنند.[٩] دانشگاه را بايد رو به خدا و معنويّت ببريد و همه درس‌ها هم خوانده بشود.[١٠]

مسلمانان همواره در انواع دانش، سرآمد زمانه بوده‌اند، حتّى به قول «گوستاولوبون» انديشمند شهير فرانسوى، كتاب‌هاى مسلمانان در رشته‌هاى مختلف تخصّصى، حدود پانصدسال متن درسى دانشگاه‌هاى اروپا بوده است.[١١] وجود «خواجه نصيرالدّين طوسى» ها،

[١]. همان، ج ١٩، ص ١٤٢.

[٢]. همان، ص ١٨٧، ١٩٣، ٢١١ و ٢٥٦.

[٣]. همان.

[٤]. همان.

[٥]. همان، ج ١٧، ص ١٢٨.

[٦]. همان، ج ١، ص ١٨.

[٧]. همان، ج ١٤، ص ٢٧٨ و ٢٨٠.

[٨]. همان، ج ١٣، ص ٢٠٦ و ٢١٢.

[٩]. همان، ج ١٨، ص ١٦٤.

[١٠]. همان، ج ١٩، ص ٢٥٣، ج ١١، ص ٢٥٣.

[١١]. گوستاولوبون، تمدن اسلام و غرب، ص ٧٢٦.