مى‌باشد، به «حقيقت محمديه» (ص) تعبير كرده‌اند، كه برزخ بين حقيقت وجوب و امكان دانسته شده است. مؤلف محقق رساله مصباح الهداية، الامام العارف (رض)، كرارا در اين وجيزه متذكر شده‌اند كه مرتبه و مقام حضرت ختمى نبوت و ولايت باطن «فيض اقدس» است. و چون ممكن است برخى در فهم اين مهم گرفتار شبهه گردند، ناچاريم از توضيح مختصر، يا توضيحى برزخ بين تفصيل و اجمال.

در اين مقدمه بيان كرديم كه حقايق اسماء و صفات در تعين اوّل به وجودى جمعى تحقق دارند؛ و لذا از اين مرتبه به «باطن اسماء و صفات» تعبير كرده‌اند. و نيز گفته‌اند: في هذه المرتبة معانى الصفات و الأسماء متحدة مع الذات. بدون تعين و ظهور علمى و تغاير اين اسماء در حكم. اين مرتبه همان بطن «هفتم» از بطون سبعه قرآنيه است؛ كه عامه و خاصه از حضرت ختمى مقام نقل كرده‌اند و در كلام اهل بيت نيز با عبارات مختلف به آن تصريح شده است كه إنّ للقرآن ظهرا و بطنا. و لبطنه بطن إلى سبعة أبطن. و نيز نقل كرده‌اند كه إنّ للقرآن ظهرا، و بطنا، و حدّا، و مطلعا. و لبطنه بطن إلى سبعين أبطن. و إلى سبعين بطنا نيز نقل شده است.

در كتاب تكوين نيز «ظهر» و «بطن» و «حد» و «مطلع» تحقق دارد. صاحب «تفسير فاتحة الكتاب» (اعجاز البيان في تأويل أم القرآن) صدر الدين قونوى، در اين بحث، مانند ساير عويصات، محققانه مطالبى در سلك تحرير كشيده است كه در مقام تطبيق بين نظام كل و حقيقت عالم و نظام جمعى انسان كامل محمدى، عليه و على آله السلام، بيان خواهد شد.

بطن هفتم از كلام الهى و قرآن، مقام‌ «أَوْ أَدْنى‌» و «تعين اوّل» و «حقيقة الحقائق» (أصل كل الفاعليات و القابليات) نام دارد، كه نهايت سير انسان محمدى، و اصل كليه نبوات و ولايات است. اين مرتبه به اعتبارى كينونت قرآنى آن حقيقت و اوّلين ظهور و نور طالع از غيب الغيوب است كه فرمود: أوّل ما خلق اللّه (أو قدّر اللّه) نورى. و به اعتبار مقام فرقى و «عروج تحليلي» و قبول تنزل بعد از تنزل تا استقرار در رحم، و ابتداى «عروج تركيبى» و قبول عروج بعد العروج تا انتهاى آن به ولوج در واحديت و مظهريت نسبت به اسماء كليه مستجنه در احديت و اسماء فرقيه كليه و جزئيه در واحديت و تهيؤ و استعداد مزاج تام الاعتدال عنصرى، آن وجود جمعى جامع جميع كلمات الهيه، كه متصف به اعلى درجات اعتدال است، تولد