قرآن هرگز تحريف نشده - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٣٩ - چرا سوره برائت بسم الله ندارد
جز اينها علل ديگرى هم گفته شده , كه آنها را سبب و علت قرار دادن مشكل است . و چه بسا گفته مى شود : گفته مشهور حكمت است نه علت [١] .
يكى از دانشمندان در مورد اين حكمت فرموده است : نبودن ( بسم الله) در اول اين سوره دلالت دارد بر اينكه ( بسم الله) . . . يك آيه از هر سوره مى باشد بخاطر اينكه استثناء به فعل همچون استثناء به گفتار آلت سنجش عموم است .
در( اتقان) , قشيرى به سند صحيح روايت كرده است( : نبودن بسم الله ) . . . در ابتداى سوره برائت بدين علت است كه جبرئيل در آن بسم الله را نازل نكرد . و در شاطبيه گويد : ([
و بسمل بين السورتين[ ب] سنة *** [ ر] جال[ ن] موها[ د] ربة و تجملا [٢]
[١]هر نوع معرفت واقعى كه براى رسيدن به حقيقت باشد( حكمت) خوانده مى شود , و( علت) آن است كه سبب پيدايش يا مؤثر در پيدايش چيزى باشد و در مقام وجود و قوام خود , معلول محتاج به آن باشد و فرق آن يا( سبب) آن است كه( مسبب) توسط سبب حاصل مى شود و در صورتى كه( علت) موجد و پديد آورنده( معلول) است و اسرار احكام جزء علت است كه سبب باشد و گاهى علت ناقصه است كه آن را وجه مصلحت و مقتضاى حال و جعل حكمت گويند مثل غسل جمعه كه حكمتش را رفع كثافت و از بين بردن بوى متعفن بدن قرار داده اند و آن جعل حكمت است نه علت تامه . ( مترجم )
[٢]شرح شاطبيه : ٣٠ , شاطبيه قصيده ايست كه ابو القاسم بن فيره شاطبى اندلسى متوفى ٥٩٠ هدرباره علم قراءت سروده .