فرهنگ فرق اسلامی - مشکور، محمد جواد؛ مدیرشانه چی، کاظم - الصفحة ٢٤ - تواريخ فرق اسلامى
است.
در چاپ كتاب مزبور، كتاب تصحيح الاعتقاد كه شرح رسالۀ اعتقادات شيخ صدوق (م ٣٨١ ه) است و توسط شيخ مفيد شرح شده، ضميمه است كه در آن اعتقادات و آراى مذهب شيعۀ اماميه بازگو و با آراء اهل سنت مقايسه گرديده است. و در آن فرقهاى اساسى بين مذهب [٥٩]شيعه و مذهب متداول اهل سنت [٦٠]بوضوح ديده مىشود.
٧-كتاب بيان الاديان از ابو المعالى محمد بن عبيد بن على كه در سال ٤٨٥ تأليف شده است. اوّل بار در ١٨٨٣ م به اهتمام شفر و در ١٣١٢ هجرى شمسى به اهتمام عباس اقبال به چاپ رسيده است.
٨-تبصرة العوام فى معرفة مقالات الامام از سيد مرتضى بن داعى حسنى رازى كه در حدود نيمۀ اوّل سدۀ هفتم هجرى تأليف شده است. اين كتاب به سال ١٣١٣ هجرى شمسى به تصحيح اقبال آشتيانى در تهران انتشار يافته است.
و امّا از ساير فرق، شايد اوّلين تأليفى كه به دست ما رسيده است. كتاب مقالات الاسلاميين فى اختلاف المصلين تأليف ابو الحسن اشعرى (م ٣٢٤ ه) پيشواى اشاعره باشد كه به سال ١٩٥٠ م در قاهره چاپ شده و اخيرا توسط دكتر محسن مؤيدى ترجمه شده و در تهران انتشار يافته است.
دوّم، كتاب الفرق بين الفرق و بيان الفرقة الناجية منهم از ابو منصور عبد القاهر اشعرى بغدادى متوفاى ٤٢٩ ه كه در مصر چاپ شده و توسط استاد مشكور ترجمه و در تهران انتشار يافته است.
كتاب مزبور از امّهات كتب تاريخ مذاهب اسلامى است كه طبق نوشتۀ امام فخر رازى در كتاب مناظرات [٦١]مطالب شهرستانى (كه بعدا از او ياد خواهم كرد) از او گرفته شده است.
در اينجا نكتهاى را بايد يادآورى كرد كه امام فخر رازى نيز ياد
[٥٩] -رسالۀ عقايد نسفى از كتب معروف و متداول كلامى اهل سنت است كه توسط ابو حفص عمر بن محمّد نسفى تأليف و شروحى بر آن نگاشته شده كه از آن جمله شرح سعد الدين تفتازانى است كه مكرر در اسلامبول با حواشى چاپ شده است.
[٦٠] -زيرا مذهب اكثريت اهل سنت در كشورهاى عربى و ايران و هند و پاكستان و تركيه و تركمنستان شوروى مذهب اشعرى است و فقط در افغانستان و ازبكستان و تاجيكستان شوروى مذهب ماتريدى متداول است.
[٦١] -طبع حيدرآباد هند.