فرهنگ فرق اسلامی - مشکور، محمد جواد؛ مدیرشانه چی، کاظم - الصفحة ١٣ - و امّا ملل و نحل

از مناظرات مذهبى كه بگذريم تاريخ اديان را از زمان خود پيغمبر در قرآن مى‌يابيم؛ مثلا در سورۀ بقره حدود شصت آيه (از آيه ٤٠ تا ١٠٠) سرگذشت بنى اسرائيل و قانون‌شكنى‌هاى آن قوم را بازگو كرده است، كه با ذكر اعمال وحشيانۀ قوم فرعون نسبت به بنى اسرائيل از كشتن فرزندان اين قوم و آزار و شكنجۀ آنان شروع شده، آنگاه فهرستى از ماجراى بنى اسرائيل بازگو مى‌شود: نجات قوم با غرق فرعون، و در مقابل گوساله‌پرستى آنان، تقاضاى رؤيت خدا از موسى، نزول من و سلوى بر آنان، ناسپاسى قوم و خواهشهاى پست، تقاضاى دوازده آبشخور به عدد تيره‌هاى قوم، ورود به شهر و زندگى ذلت بار، تخلف از قانون حرمت سبت، ايرادهاى بنى اسرائيلى در مورد ذبح بقره، پنهان كارى قتل نفس. . .

همين‌طور راجع به اقوام سالفه: قوم نوح، قوم لوط، قوم ابراهيم، شعيب و هود، اصحاب كهف و قوم سبا، گزارشهايى در قرآن آمده است كه گوشه‌هايى از زندگى اين اقوام را بازنموده، و اتفاقا اكتشافات باستانشناسى عصر اخير روشنگر مسطورات قرآن نسبت به اين اقوام است. مثل داستان تراشيدن كوهها و اسكان در خانه‌هايى كه در دل سنگ مى‌ساختند: وَ تَنْحِتُونَ الْجِبٰالَ بُيُوتاً [٢٥]. . . و اطلاعات مربوط به قوم سبا و خرابى سد مآرب.

عاد و ثمود كه در قرآن مكرر از آنان ياد شده است اقوامى كاملا تاريخى هستند: أَ لَمْ تَرَ كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِعٰادٍ، إِرَمَ ذٰاتِ الْعِمٰادِ [٢٦].

در شمال حجاز در مسير شام، قوم ثمود سكونت داشتند. اين قوم يكى از قديمترين اقوام عربستان شمالى بوده است. و مى‌بينيم كه در كتب آشورى متعلق به قرن هشتم قبل از ميلاد ذكرشان آمده است، و نوشته شده كه در ٧١٥ ق م جمعى از آنان به اسارت گرفته شدند. و همچنين در نوشته‌هاى يونانيان تا اوايل قرن ششم اخبار اين قوم ديده مى‌شود. [٢٧].

پلين محلّ ثموديها را در حجر و دومة الجندل ذكر مى‌كند. [٢٨]

حجر همان است كه در اخبار اسلامى به مداين صالح ناميده شده و هم اكنون آثار باستانى مفصّلى از ابنيه و قبور در آنجا هست.

راجع به قوم سبا و سد مآرب كه قرآن از آن ياد كرده، خوشبختانه