كلمه «دين» از الفاظ مشترك آريايى و سامى است. [١]دين در لغت عرب به معناى: طاعت، ملت، عادت، روش، شأن، قهر و غلبه، خضوع، استيلاء، حساب، ملك، حكم، ورع، معصيت، قضا و داورى و خدمت آمده است و كلمۀ ديان به معنى داور و قاضى [٢]است؛ واژۀ دين در فارسى پهلوى به معنى كيش و وجدان است. [٣]

محققان لفظ دين را در آثار سه قوم يافته‌اند:

١-در لغت آرامى (اقوام ساكن شمال بين النهرين) كه به معنى حكم و قضا به كار رفته، و در اكدى به معنى قانون و حق و داورى استعمال شده است.

٢-در لغت عرب قديم، به معنى رسم و عادت و شريعت آمده، چنان كه در شعر اميّة بن ابى الصلت:

كل دين يوم القيامة عند اللّه (م) الاّ دين الحنفيّة زور
به معنى شريعت استعمال شده است.

و اصطلاحا مذهب به يكى از تيره‌ها و شعب يك دين، چه تيره‌هاى اعتقادى؛ مانند اسماعيليه و معتزله در اسلام، يا طرق سير و سلوك؛ مانند

[١] فرهنگ معين.

[٢] صحاح اللغة جوهرى، قاموس اللغة فيروزآبادى، لسان العرب ابن منظور، تاج العروس زبيدى.

[٣] فرهنگ معين.