فرهنگ فرق اسلامی - مشکور، محمد جواد؛ مدیرشانه چی، کاظم - الصفحة ٢٣ - تواريخ فرق اسلامى

خويش را به كتاب فرق الشيعۀ او رسانده است. [٥٥]

متأسفانه اين دو كتاب به ما نرسيده است، ولى دو كتاب ديگر كه نيز به نام فرق الشيعة معروف است از دو تن از عالمان نامى شيعه كه اندكى بعد از آنان و در سدۀ سوّم مى‌زيسته‌اند به ما رسيده است، نخست:

٣-ابو محمد، حسن بن موسى نوبختى متوفاى حدود ٣٠٠ هجرى است كه خاندان وى از معاريف شيعه و خود از متكلمان نامى آن عصر بوده است. [٥٦]و ديگرى:

٤-سعد بن عبد اللّه اشعرى است كه از فقها و ثقات محدثين شيعه و مشايخ طائفه بوده و به قولى حضرت عسكرى (ع) را ملاقات كرده و در سال ٢٩٩ يا ٣٠٠ و يا ٣٠١ ه‌ در گذشته است.

كتاب نخست، فرق الشيعۀ نوبختى براى اوّلين بار در سال ١٣٧٩ هجرى قمرى با مقدمه و تعليقات استاد سيد محمد صادق بحر العلوم در نجف چاپ شد و ترجمۀ آن توسط استاد مشكور به سال ١٣٦١ هجرى شمسى انتشار يافت.

اما فرق الشيعۀ اشعرى (كه در بحار الانوار از آن به نام كتاب المقالات ياد شده است) در تهران با تعليقات استاد مشكور مكرر چاپ شده و انتشار يافته. [٥٧]

٥-السيد عبد اللّه بن موسى بن احمد بن محمّد بن الامام موسى الكاظم (ع) كه كتابى موسوم به الاديان و الفرق نوشت. [٥٨]

٦-اوائل المقالات فى المذاهب و المختارات از شيخ مفيد، محمّد بن محمّد بن نعمان العكبرى البغدادى (م ٤١٣ ه‌) است كه گرچه رسما دربارۀ مذاهب اسلامى بحث نكرده ولى ضمن عناوين اصول اعتقادات شيعه، اقوال معتزله و اشاعره و زيديه و ساير فرق را متعرّض شده است.

كتاب اوائل المقالات با مقدمه و تعليقات شيخ الاسلام زنجانى و حواشى مفصّل شادروان حاج شيخ عباسقلى واعظ چرندابى مكرّر چاپ شده