معارف اسلامی - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ٢٦
آموزش بورس به زبان ساده
بخش دوم
در بخش گذشته تاريخچهي بورس را برايتان شرح داديم و گفتيم که در بازار بورس ايران، سهام شرکتهاي سهامي عام معامله ميشود. حالا ميخواهيم بدانيم اگر کسي بخواهد به بازار بورس برود و سهام بخرد، چه بايد بکند. آيا هر شخصي ميتواند بهعنوان خريدار سهام وارد بازار بورس شود و خريد کند؟ پاسخ اين سؤال بله و خير است! بله، در واقع هر فردي ميتواند خريدار سهام باشد، و خير، افراد نميتوانند اين کار را خودشان انجام بدهند. معامله در بازار بورس قواعد خاص خودش را دارد و خريد و فروش سهام در اين بازار، کاري است که به واسطهي کارگزاريها انجام ميشود.
کارگزاريها، شرکتها يا مؤسساتي هستند که از سازمان بورس مجوز فعاليت دارند و براساس قوانين و مقررات مربوطه، داد و ستد سهام را براي اشخاص انجام ميدهند. کارگزار بورس نمايندهي خريدار و فروشنده است و از طريق واحدي که «شعبه» ناميده ميشود به سرمايهگذاران خدمات ارائه ميدهد. در واقع، هيچ کس نميتواند بدون واسطهي کارگزاريها در تالار بورس خريد و فروش کند؛ ولي توجه داشته باشيد که کارگزار، مالک سهامي که ميخرد يا ميفروشد نميشود و صرفاً واسطهي ميان خريدار و فروشنده است.
کار کارگزاريها به خريد و فروش سهام محدود نميشود. اين بنگاههاي اقتصادي خدمات مختلفي به مشتريانشان عرضه ميکنند. براي مثال، اين شرکتها به اشخاص دربارهي نحوهي سرمايهگذاري و سبد سهام- که در شمارههاي بعد آن را توضيح ميدهم- و به شرکتها دربارهي نحوهي ارائهي سهام در بورس، سرمايهگذاري، افزايش سرمايه و... راهنمايي و مشاوره ميدهند. شرکتهاي کارگزاري در ازاي خدمات معاملاتي و مشاورهاي که انجام ميدهند مبلغي بهعنوان کارمزد دريافت ميکنند. هماکنون در ايران ٥٤ کارگزار مشغول فعاليت هستند که با افتتاح و گسترش تالارهاي بورس در برخي شهرستانها، اين تعداد رو به افزايش است.
کساني که ميخواهند دفتر کارگزاري افتتاح يا در اين دفاتر کار کنند، بايد در آزمونهاي سازمان بورس و اوراق بهادار شرکت کنند. شرکتکنندگان در آزمونهاي مختلف سازمان بورس، براساس نمرات آزمون و مدرک تحصيلي خود يکي از مدارک زير را به دست ميآورند:
نمايندگي درجهي ٢: افرادي که اين مدرک را داشته باشند، ميتوانند به استخدام کارگزاريها درآيند و در تالار بورس کار خريد و فروش سهام را انجام دهند. بورس اوراق بهادار کشور دو يا سهبار در سال آزمون نمايندگي درجهي ٢ را برگزار ميکند.
نمايندگي درجهي ١: اين مدرک پس از موفقيت در آزمون نمايندگي درجهي ١ که سالي يک بار توسط بورس برگزار ميگردد، به افراد اعطا ميشود. دارندگان اين درجه بهعنوان کارشناسان و تحليلگران بازار بورس در کارگزاريها مشغول فعاليت ميشوند.
مديريت ارشد: کساني که بتوانند اين مدرک را دريافت کنند، ميتوانند کارگزاري بورس تأسيس نمايند. البته تأسيس کارگزاري بورس، علاوه بر موفقيت در اين آزمون شرايط ديگري هم دارد. آزمون مديريت ارشد به ندرت و با اعلام سازمان بورس برگزار ميشود.
خوب، پس شما بايد براي خريد سهام به شرکت کارگزاري مراجعه کنيد؛ ولي به ياد داشته باشيد اولين باري که براي اين کار اقدام ميکنيد، بايد شناسنامه، کارت ملي و يک برگ کپي شناسنامهيتان را با خود ببريد تا بتوانيد کد معاملاتي دريافت کنيد. کد معاملاتي به اين دليل به شخص داده ميشود که کارها سريعتر، آسانتر و همچنين منظمتر انجام بشود و مانند شمارهي حسابي است که بانک به مشتري خود ميدهد. چند روز (معمولاً ٤ روز) پس از اينکه مدارکتان را به کارگزاري داديد، کد معاملاتيتان صادر ميشود. اين کد شامل سه حرف اول نام خانوادگي شما به همراه يک عدد ثابت است. مثلاً، اگر نام خانوادگي شما رضايي باشد، کد شما به اين صورت خواهد بود: «رضا ٠٠٠٠٠». اين کد، شمارهي شناسايي شما در معاملات است و براي همهي معاملاتتان استفاده ميشود.
بعد از اينکه کد معاملاتيتان صادر شد، ميتوانيد براي خريد يا فروش سهام اقدام کنيد. براي اين کار، کارگزار فرمهاي مخصوصي در اختيارتان ميگذارد و شما با پر کردن آنها، تقاضاي خود را به کارگزار اعلام ميکنيد. کارگزار طبق روالي که در شمارهي آينده برايتان تشريح خواهم کرد، معاملهي مورد نظر را انجام ميدهد و براي هر معاملهاي که براي شما انجام ميدهد، کارمزدي دريافت خواهد کرد. شما در صورت خريد سهام، بايد ٥/٠درصد از مبلغ کل معامله را بهعنوان کميسيون خريد به کارگزار و ٢٥/٠ درصد از آن را بهعنوان تسهيلات به بازار بورس پرداخت کنيد؛ و اگر بخواهيد سهامي را بفروشيد، علاوه بر اين مبالغ، بايد ٥/٠درصد نيز بهعنوان ماليات پرداخت کنيد. در شمارهي آينده، اطلاعاتي دربارهي نحوهي انتخاب سهام و اطلاعات مربوط به شرکتها را در اختيارتان ميگذارم.