معارف اسلامی - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ٤٠

مسجد جامع
معراجی مصطفی


مسجد جامع قم‌، معروف به مسجد جمعه‌، يکي از بزرگ‌ترين و قديمي‌ترين مساجد اين شهر به شمار مي‌رود‌. در مورد بنيادگذاري اين مسجد اختلاف نظر وجود دارد‌. گروهي اصل بنا را متعلق به قرن سوم‌، گروهي به قرن ششم و دوره‌ي سلجوقيان و بعضي به قرن هشتم و دوره‌ي سلطان جاني خان (‌آخرين ايلخان بزرگ مغولي ايران‌) مي‌دانند‌.
اما در هر حال اين مسجد در برگيرنده‌ي مجموعه‌اي از بناهاي چند دوره و عصر است و بخش‌هاي مختلف آن به دوره‌هاي گوناگوني تعلق دارد‌. تاريخ نگارش يکي از کتيبه‌هاي موجود به سال ٥٢٩ و کتيبه‌هاي ديگر در نقاط مختلف بنا ١٢٤٦ و ١٢٤٨ هجري قمري است‌.
اصل بنا منسوب به ابوالصديم حسين بن علي بن آدم اشعري (‌قرن سوم هجري‌) است‌. اين مسجد داراي مقصوره‌اي مربوط به اوايل قرن ششم هجري قمري و قديمي‌تر از ساير قسمت‌ها و گنبدهاي باستاني پرکار و ايواني قديمي با دو گوشواره و چهار شبستان فتحعلي شاهي و زير زمين ناصر‌الدين شاهي و همچنين ايوان و صحن کشيده و سرداب و سردر ورودي (‌متعلق به نيمه‌ي دوم قرن سيزدهم‌) است‌. مقرنس پوشش گچي ايوان‌، کاشي‌هاي جذاب به همراه معماري قابل تحسين‌، مجموعه‌اي پديد آورده که مظهر جمال و اعتدال و شاهکار پديدآورندگان آثار باارزش تاريخي است‌.
اين مسجد در پانزدهم دي‌ماه سال ١٣١٠ شمسي با شماره‌ي ١٢٩ در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده است‌.