پيامبر بزرگ اسلام صلى الله عليه و آله نيز به اصلاح جامعه مكّه همّت گمارد و در آنجا هسته تجمع ايمانى را بنيان نهاد و روابط آنها را نظم داد و سپس حكومت خويش را با استفاده از همان افراد، در مدينه منوره پايه ريزى كرد. امام على عليه السلام طى سالها خلافت ظاهرى‌اش، سياست به شيوه مستقيم را پى گرفت در حالى كه پيش از اين و در زمان حكومت خلفاى پيش از خود عهده‌دار نقش اصلاحگرايانه بود و در همان زمان به اشكال مختلف در سياست به شيوه مستقيم همكارى نموده، سهم مى‌گرفت.

ائمه اطهار عليهم السلام با تمام امكانات و قدرتى كه در اختيار داشتند كمر به اصلاح مى‌بستند و نيروى سياسى فعالى در جامعه پديد مى‌آوردند. آنان از راه رهبرى مستقيم مؤمنان گزيده‌از پيروانشان به اين هدف نايل مى‌آمدند.

اين وضع همچنان ادامه داشت تا آنكه امام حسن عسكرى عليه السلام به امامت رسيد. آن حضرت در خلال سالهايى كه پيشوايى مسلمانان را بر عهده داشت، اقدام به اداره شيعيان كرد. شيعه‌اى كه در روزگار امام كاظم عليه السلام تبديل به وزنه سياسى بزرگى شده بود ودر دوران پس از ولايتعهدى امام رضا عليه السلام تا پس از غيبت امام زمان «عج» شيعيان را به عنوان يك قدرت سياسى به رسميت مى‌شناختند..

امام عسكرى چگونه شيعه را اداره مى‌كرد؟ و چگونه از طريق شبكه و كلا كه‌در حقيقت نمايندگى اورا بر عهده داشتند، در سرتاسر گيتى تشكّل پيدا كرد؟ و نامه نگارى ميان وكلا و آن حضرت چگونه انجام مى‌شد؟

اينها حقايقى است كه متأسفانه تاريخ كه تنها به وصف پادشاهان‌