مسلمانان جزيرة العرب مكانى كه انديشه مردمانش بر محور جنگها و غزوات و شمشيرها و نيزه‌ها دور مى‌زد. اين همه، مسئوليتهاى خطيرى بود كه بر دوش پيامبر سنگينى مى‌كرد. درهمان حالى كه پيامبر لشكر اسلام را به طرف جبهه‌هاى نبرد، رهبرى مى‌كرد، آنان را به امانتدارى و وفاى به عهد حتى در قبال دشمن ستيزه‌گر سفارش مى‌نمود. درهمان هنگامى كه به يارانش درس فداكارى و جهاد مى‌آموخت، معانى گذشت و چشم‌پوشى را نيز به آنان آموزش مى‌داد، و بر رواج صلح و گفتار نيك تأكيد مى‌فرمود. در لحظه دفن شهداى احد مسلمانان با ديدن اجساد شهدايى كه به طرز فجيعى توسط كفار مُثله شده بودند، دچار خشم و غضب شدند و درصدد انتقام از كفار برآمدند؛ امّا پيامبر آيات عفو و تحريم مُثله را، اگرچه نسبت به سگى هار باشد، بر آنان مى‌خواند.

از همه اين قراين مى‌توان به بزرگى و سنگينى مسئوليّت پيامبر صلى الله عليه و آله در تكوين امتى موحد، چونان برترين و بزرگوارترين امتها در هستى، پى‌برد.

مقابله به مثل‌

به مسأله محاصره اقتصادى كه كفار قريش آن را بر مردم مدينه تحميل كرده بودند، باز مى‌گرديم تا بدانيم موضع پيامبر در برابر اين محاصره چه بود و چگونه توانست از آن رهايى يابد.

طرحى كه پيامبر براى دفع اين محاصره پياده كرد همان مقابله به مثل بود. چراكه كاروانهاى تجارى كه مى‌خواستند از مكّه به شام بروند ناگزير