مفاهیم علم نحو - العصاری، محمود رضا - الصفحة ٤٤ - تمرين

بارز) خواهد بود. بنابراين، در مثال « ذهب الابن»؛ « الابن » اسم ظاهر و فاعل است و « ذهب » خالى از ضمير است: در اين حكم و هم‌چنين در مورد اقسام بالا هيچ فرقى بين فاعل و نائب فاعل نيست. به مثال‌هاى زير توجّه كنيد:

١. فتح الباب‌

٢. الزهرة قطفت‌

٣. الكفّار قتلوا

در مثال « الف »، « الباب » نائب فاعل و اسم ظاهر و « فتح » خالى از ضمير است و در مثال « ب » و « ج »، نائب فاعل به ترتيب « هى » مستتر و « واو » ضمير بارز است.

نگاهى به كتاب‌هاى ديگر

و جرّد الفعل من علامة التثنية و الجمع اذا اسند لإثنين او جمع نحو: فاز الشهيدان و فاز الشهداء، فلا يقال « فازا الشهيدان» و لا « فازوا الشهداء». (اشموني، حاشية الصبان، ج ٢، ص ٤٦، با تصرف).

تمرين‌

فاعل و نائب فاعل را در عبارات شريفه زير مشخص كنيد و از نظر اسم ظاهر يا ضمير، بررسى كنيد.

يا زَكَرِيَّا إِنَّا نُبَشِّرُكَ بِغُلامٍ اسْمُهُ يَحْيى‌ ... [١]

فَإِذا نُفِخَ فِي الصُّورِ نَفْخَةٌ واحِدَةٌ* وَ حُمِلَتِ الْأَرْضُ وَ الْجِبالُ فَدُكَّتا دَكَّةً واحِدَةً* فَيَوْمَئِذٍ وَقَعَتِ الْواقِعَةُ [٢]

خُذْ مِنْ أَمْوالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَكِّيهِمْ بِها وَ صَلِّ عَلَيْهِمْ إِنَّ صَلاتَكَ سَكَنٌ لَهُمْ وَ اللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ‌ [٣]

[١] . مريم، آيه ٧.

[٢] . الحاقّة، آيه ١٣- ١٥.

[٣] . توبه، آيه ١٠٣.