مرفوعه‌اى از پيامبر صلى الله عليه و آله‌ [١] زمينه چالش بر سر هويت اصحاب رقيم شد. در مقابل نظريه اوّل برخى، اصحاب رقيم را گروهى ديگر دانسته و داستان موسوم به «حديث غار» در روايت مرفوعه نعمان بن بشير از پيامبر صلى الله عليه و آله را سرگذشت آنان پنداشته‌اند. [٢] براساس اين روايت، روزى سه نفر در بيابان و در پى بارش شديد باران به غارى پناه مى‌برند. دهانه غار بر اثر سقوط سنگى بزرگ از بالاى كوه، بسته شده و آنان در آنجا محبوس مى‌شوند.
پس از استغاثه فراوان بر آن مى‌شوند كه هر يك به بيان كار نيكى از خود بپردازند، باشد كه خداوند از سر رحمت نجاتشان دهد، پس چنين مى‌كنند و دهانه غار گشوده مى‌شود. [٣] اين انگاره از سوى صاحبان ديدگاه نخست رد شده است. [٤] برخى از آنان با بيان وجه ارتباط سرگذشت اصحاب كهف با آيات پيش از آن، حديث غار را با سياق آيات مذكور ناسازگار دانسته و نيز معتقدند كه نام بردن از دو گروه جداگانه و پرداختن به سرگذشت يكى و وانهادن ديگرى از بلاغت دور است. [٥] نكته مهم‌تر اينكه افزون بر گزارش متفاوت حديث غار در منابع گوناگون، در متن آن نامى از اصحاب رقيم نيامده است‌ [٦]، گويا برخى راويان، افراد ياد شده را كه همانند اصحاب كهف به غار پناهنده شده‌اند، بر اصحاب رقيم تطبيق كرده‌اند. هويّت و سرگذشت اصحاب رقيم و سبب اين نامگذارى در احاديث اسلامى و منابع مربوط به آن نيز بازتاب يافته است. [٧] در پاره‌اى از روايات شيعى، اصحاب كهف و

[١]. مسند احمد، ج ٥، ص ٣٤٣- ٣٤٤؛ صحيحالبخارى، ج ٣، ص ٥٠؛ مجمع الزوائد، ج ٨، ص ١٤٠- ١٤٢
[٢]. تفسير قرطبى، ج ١٠، ص ٢٣٢- ٢٣٣
[٣]. مسند احمد، ج ٥، ص ٣٤٣- ٣٤٤؛ صحيحالبخارى، ج ٣، ص ٥٠؛ مجمع الزوائد، ج ٨، ص ١٤٠- ١٤٢
[٤]. تفسير بيضاوى، ج ٣، ص ٧- ٨؛ التفسير الكبير،ج ٢١، ص ٨٢؛ الميزان، ج ١٣، ص ٢٤٦، ٢٨١
[٥]. الميزان، ج ١٣، ص ٢٤٦
[٦]. مسند احمد، ج ٥، ص ٣٤٣- ٣٤٤؛ صحيحالبخارى، ج ٣، ص ٥٠؛ مجمع الزوائد، ج ٨، ص ١٤٠- ١٤٢
[٧]. مسند احمد، ج ٥، ص ٣٤٣- ٣٤٤؛صحيح‌البخارى، ج ٣، ص ٥٠؛ ج ٥، ص ٢٧٣؛ بحارالانوار، ج ١٤، ص ٤٠٨- ٤٢٢