آسيبى نمى‌رساند. آتش، بت‌پرستان را سوزاند؛ امّا احبار و همراهان نجات يافتند، از اين‌رو مردمان زيادى از اهل يمن به آيين يهود گرويدند. [١] ظاهر اين گزارش نشان مى‌دهد كه بت‌پرستان يمن كه يهودى شدن را بر ذونواس خرده مى‌گرفتند، در آتش سوختند؛ از اين‌رو اشكالات گزارش پنجم و ششم بر اين روايت نيز وارد است، افزون بر آن، در اين روايت سخن از «اخدود» به ميان نيامده، بلكه از يك آتش افسانه‌اى ياد شده است.
٨. برخى نيز اصحاب اخدود را عمرو بن هند مشهور به «مُحرِق» و ياران وى دانسته‌اند كه ١٠٠ تن از افراد قبيله بنى‌تميم را در آتش سوزاند. [٢] وى را پادشاه ستمگرى دانسته‌اند كه در سالهاى ٥٥٤- ٥٦٩ ميلادى بر حيره حكومت مى‌كرده است. [٣] اين پراكندگى در محتواى گزارشها چه بسا مى‌تواند در مقام قضاوت و گزينش، ترديد آفرين باشد، از اين‌رو مفسرانى چون ابن‌كثير، فخر رازى و علامه طباطبايى در مقام رفع تعارض، اين احتمال را مطرح ساخته‌اند كه شايد جماعتى با ويژگيهاى اصحاب اخدود بيش از يك گروه بوده باشند و گزارش قرآن ناظر به همه آنهاست‌ [٤]، چنان‌كه برخى مفسران تابعى نيز بر اين باورند كه مصداق حادثه اخدود بيش از يك‌بار تحقق يافته است. براساس نقل عبدالرحمن بن جبير، اصحاب اخدود يك بار در زمان تُبَّع (ذونواس) در يمن، ديگر بار در زمان كنستانتين (٣٠٦- ٣٣٧ م.) در قسطنطنيه و بار سوم در زمان بُختُ نُصَّر در بابل مصداق يافته است‌ [٥]، امّا برخى تاريخ پژوهان تصريح كرده‌اند كه در تاريخ مسيحيت گزارشى از شكنجه نصارا به دست كنستانتين نيامده است، بلكه برخى روايات، از آن حكايت دارد كه وى در سال ٣١١ ميلادى نصرانيت را به عنوان يكى از اديان رسمى در قلمرو امپراطورى خويش به رسميت شناخت؛ چنان‌كه پاره‌اى ديگر از گزارشها از نصرانى شدن وى در سال ٣١٢ ميلادى حكايت مى‌كند [٦]؛ همچنين در نقلى، مصاديق‌

[١]. البدء والتاريخ، ج ٣، ص ١٨٠- ١٨١
[٢]. جامع‌البيان، مج ١٥، ج ٣٠، ص ١٦٥-١٦٩؛ تفسيرقرطبى، ج ١٩، ص ١٨٩؛ روح‌المعانى، مج ١٦، ج ٣٠، ص ١٥١- ١٦٠
[٣]. البدء والتاريخ، ج ٣، ص ٢٠٣؛ تاريخسنى ملوك‌الارض والانبياء، ص ٧٢؛ المعارف، ص ٦٤٨
[٤]. تفسير ابن‌كثير، ج ٤، ص ٥٢٩؛ التفسيرالكبير، ج ٣١، ص ١١٨؛ الميزان، ج ٢٠، ص ٢٥٧
[٥]. تفسير ابن‌كثير، ج ٤، ص ٥٢٩؛ البدايةوالنهايه، ج ٢، ص ١٠٣
[٦]. دراسات تاريخيه، ج ١، ص ٣٦٣- ٣٦٤