ترجمه تفسیر المیزان - علامه طباطبایی - الصفحة ٤٨٩ - داستان شريك قائل شدن براى خدا بعد از فرزند دار شدن، مربوط به آدم و حوا نيست بلكه شرح حال نوع بشر است

هنگام طوفان و تلاطم دريا و آنجا كه امواج با سرنوشت او بازى مى‌كند تمام توجهش معطوف به پروردگارش مى‌شود، هر چند تا آن روز پروردگارى را بندگى نكرده باشد، و خودش هم نفهمد كه الآن دلش به كجا تكيه دارد، چون اين حالت يك حالت قلبى و درونى است كه خواه ناخواه با توجه و بى‌توجه به انسان دست مى‌دهد.

پدر و مادر نيز نسبت به فرزند همين حال را دارند، و از سويداى دل منقطع به سوى پروردگارشان هستند، و چنين زبانحالى دارند كه پروردگارا اگر به ما فرزندى صالح و مطابق دلخواهمان روزى كنى البته از شكرگزارانت خواهيم شد و وقتى خداوند اين خواسته درونى ايشان را مستجاب مى‌كند و فرزند صالحى به ايشان ارزانى مى‌دارد همين پدر و مادر در امر اين فرزند براى خدا شريك قائل شده و در حفظ و تربيت او به هر دست آويزى دست زده و به هر پناهگاهى پناهنده مى‌شوند.

مؤيد اين معنايى كه براى آيه كرديم ذيل خود آيه است كه مى‌فرمايد:(فَتَعالَى اللَّهُ عَمَّا يُشْرِكُونَ) چون اگر مقصود از نفس و زوج آن - كه در صدر آيه بود- دو نفر معين از افراد انسان مثلا از قبيل آدم و حوا باشد حق كلام اين بود كه در ذيل آيه بفرمايد: فتعالى اللَّه عما اشركا- و يا بفرمايد: عن شركهما پس بزرگتر است خدا از آن چيزى كه آن دو براى خدا شريك گرفتند و يا بزرگتر است از شركى كه آن دو ورزيدند (و چون به صيغه جمع آورد معلوم مى‌شود آيه راجع به سرگذشت آدم و حوا نيست بلكه راجع به شرح حال نوع انسانى است).

علاوه بر اين، خداى تعالى بعد از آيه مورد بحث آيات ديگرى قرار داده كه همه شرك را مذمت و مشركين را توبيخ مى‌كند، و مخصوصا ظاهر از آنها اين است كه منظور از شرك در آنها پرستيدن غير خدا است، و حاشا كه آدم صفى اللَّه غير خدا را پرستيده باشد، با اينكه خداوند خودش تصريح كرده به اينكه آدم را برگزيده و هدايت فرموده، و نيز خودش تصريح كرده به اينكه هر كه را كه او هدايت كند ديگر گمراهى در او راه ندارد، و چه گمراهى بالاتر از پرستيدن غير خدا است؟

خداوند متعال يك جا فرموده:(ثُمَّ اجْتَباهُ رَبُّهُ فَتابَ عَلَيْهِ وَ هَدى‌)[١] و جاى ديگرى مى‌فرمايد:(وَ مَنْ يَهْدِ اللَّهُ فَهُوَ الْمُهْتَدِ)[٢] و يك جا هم مى‌فرمايد:(وَ مَنْ أَضَلُّ مِمَّنْ يَدْعُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ مَنْ لا يَسْتَجِيبُ لَهُ إِلى‌ يَوْمِ الْقِيامَةِ)[٣].

[١] پس پروردگارش او را برگزيد، و بازگشتش را بپذيرفت و او را هدايت كرد. سوره طه آيه ١٢٢

[٢] و كسى كه خدا او را هدايت كند پس او است هدايت يافته. سوره اسرى آيه ٩٧

[٣] كيست گمراه‌تر از كسى كه غير خدا كسى را مى‌خواند كه تا روز قيامت هر چه از او بخواهد او برآورده نمى‌كند. سوره احقاف آيه ٥