اما مستضعفين، چون مزيت قابل اعتنايى ندارند، و غالبا از جنس زنان و يا اطفال و يا مردان ديوانه و خرف هستند، لذا نمى‌توانيم مراد از(رِجالٌ يَعْرِفُونَ) را چنين كسانى بدانيم زيرا اگر مراد چنين كسانى بود نمى‌فرمود:(رِجالٌ يَعْرِفُونَ) بلكه مى‌فرمود: قوم يعرفون يا طائفة يعرفون و يا اناس يعرفون و يا تعبيرات ديگرى كه از قرآن كريم معهود است، مانند:(لِمَ تَعِظُونَ قَوْماً اللَّهُ مُهْلِكُهُمْ أَوْ مُعَذِّبُهُمْ)[١] و(إِنَّهُمْ أُناسٌ يَتَطَهَّرُونَ)[٢] و(فَآمَنَتْ طائِفَةٌ مِنْ بَنِي إِسْرائِيلَ وَ كَفَرَتْ طائِفَةٌ)[٣].

علاوه بر اينكه اوصافى كه خداى تعالى در آيات بعد براى رجال مزبور ذكر مى‌كند و تذكراتى كه به آنان مى‌دهد امورى است كه جز به اهل منزلت و مقربين درگاه خدا نمى‌تواند قائم باشد تا چه رسد به اينكه مردم متوسط و مستضعفين را هم شامل شود.

[مراد از رجال اعراف، مستضعفين نيستند]

خلاصه كلام اينكه از چند جهت نمى‌توان گفت مراد از رجال اعراف مردم مستضعفند:

يكى اينكه اين رجال در محلى قرار دارند به نام اعراف، و در مقامى هستند كه از خصوصياتى كه در سيماى فرد فرد اهل محشر است به جميع امتيازات نفسانى و تفاصيل اعمال آنان پى مى‌برند و حتى اهل دوزخ و بهشت را پس از رفتن به دوزخ و بهشت نيز مى‌بينند، و اين مقام بدون شك مقام و منزلت رفيعى است مخصوص آنان، نه دوزخيان داراى چنان خصوصيتى هستند و نه اهل بهشت، به شهادت اينكه قرآن كريم از زبان اهل دوزخ مى‌فرمايد: (ما لَنا لا نَرى‌ رِجالًا كُنَّا نَعُدُّهُمْ مِنَ الْأَشْرارِ )[٤] و نيز مى‌فرمايد:(رَبَّنا أَرِنَا الَّذَيْنِ أَضَلَّانا مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ نَجْعَلْهُما تَحْتَ أَقْدامِنا لِيَكُونا مِنَ الْأَسْفَلِينَ)[٥] و نيز مى‌فرمايد:(لِكُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ يَوْمَئِذٍ شَأْنٌ يُغْنِيهِ)[٦].

معناى سيما اين نيست كه در قيامت اهل بهشت را به علامتى و اهل دوزخ را به‌

[١] چه پند مى‌دهيد قومى را كه خداوند هلاك و يا معذب‌شان خواهد نمود؟. سوره اعراف آيه ١٦٤

[٢] و آنان مردمى هستند كه در صدد پاك كردن خود هستند. سوره اعراف آيه ٨٢

[٣] پس ايمان آورد طايفه‌اى از بنى اسرائيل و كفر ورزيد طايفه‌اى ديگر. سوره صف آيه ١٤

[٤] اين چيست كه نمى‌بينيم مردانى را كه در دنيا از اشرارشان مى‌پنداشتيم. سوره ص آيه ٦٢

[٥] پروردگارا آن كسانى را از جن و انس كه در دنيا به گمراهى ما پرداختند نشانمان ده آنان را زير پاى خود لگد كنيم تا حقير و خوار شوند. سوره حم سجده آيه ٢٩

[٦] در آن روز هر كسى را آن قدر كار و گرفتارى است كه ديگر نمى‌تواند به كار ديگران توجهى داشته باشد. سوره عبس آيه ٢٧