توحيد از ديدگاه آيات و روايات - کریمی، جعفر - الصفحة ١٢٦

دلايل روشن از طرف پروردگارتان آمد. كسى كه (به‌وسيله آن، حق را) ببيند، به سود خود اوست و كسى كه از ديدن آن چشم بپوشد، به زيان خودش مى‌باشد. و من نگاهبان شما نيستم (و شما را بر قبول ايمان مجبور نمى‌كنم.)
شخصى از امام صادق عليه السلام پرسيد: چرا خداوند عزّوجل تمامى خلق را آن‌گونه نيافريد كه مطيع و موحّد باشند، در حالى كه بر اين كار، قادر بود؟ امام عليه السلام فرمود:
اگر خداوند، تمام مردم را مطيع مى‌آفريد (كه به صورت جبرى اطاعت كنند و قدرت بر گناه نداشته باشند)، ديگر استحقاق ثواب نداشتند؛ زيرا در اين صورت، طاعت و عبادتى كه كرده‌اند، كار آنان نبود و (در نتيجه،) ديگر بهشت و جهنّمى هم در كار نبود. ليكن خدا مردم را آفريده، آنان را به اطاعت خود امر نموده، از معصيت خويش نهى كرده، به وسيله پيامبران، حجّت را بر آنان تمام كرده و با فرستادن كتاب‌هاى آسمانى، راه عذر آنان را بسته است تا آنها با آزادى، اطاعت و معصيت كنند و در نتيجه اطاعتشان از فرمان‌هاى الهى، استحقاق ثواب پيدا نمايند و بر اثر نافرمانيشان از او، سزاوار عقاب گردند.
سؤال كننده از آن حضرت پرسيد پس عمل صالحى كه از سوى بنده انجام مى‌شود، كار خود او و عمل شرّى كه از او سر مى‌زند، فعل خود وى مى‌باشد؟ امام عليه السلام فرمود:
بنده عمل صالح انجام مى‌دهد، در حالى‌كه خدا نيز او را به آن امر كرده و عمل شرّ از او صادر مى‌شود، در حالى‌كه خدا او را از آن نهى كرده است.
سؤال كننده پرسيد: كارى كه بنده انجام مى‌دهد، آيا با ابزارى نيست كه خدا در وجود او قرار داده است؟
امام عليه السلام فرمود:
بلى، ليكن با همان ابزار و وسائلى كه كار خير انجام مى‌دهد، قادر به انجام كار شرّى است كه خدا او را از انجام آن نهى كرده است.
از آن حضرت سؤال كرد: آيا بنده در انجام كارها نقشى برعهده دارد؟
امام عليه السلام فرمود: