توحيد از ديدگاه آيات و روايات - کریمی، جعفر - الصفحة ١٢٠

ج- نقش انسان در ايجاد مصيبت‌ها و بلاها: بسيارى از مصيبت‌هايى كه به انسان مى‌رسد آثار وضعى اعمالى است كه از او سر مى‌زند؛ زيرا قانون علّيت بر نظام هستى حاكم بوده و هر پديده‌اى در جهان از مجراى خاصى كه علت به‌وجود آورنده آن است، موجود مى‌شود. از اين رو، طبق قوانين و سنّت‌هاى خاص الهى، كه در اداره امور عالم و آدم نقش داشته و تغيير ناپذير مى‌باشد، بسيارى از بلاهايى كه دامنگير انسان مى‌شود، آثار تكوينى و طبيعى اعمال خود اوست. قرآن مجيد پس از اشاره به اين سنّت الهى، به ثبات آن در همه جوامع اشاره فرموده است:
«فَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْديلًا وَ لَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَحْويلًا» «١» هرگز براى سنّت خدا تبديلى نخواهى يافت و هرگز براى سنّت الهى تغييرى نمى‌يابى.
بنابراين، بسيارى از مشكلات و مصيبت‌ها در زندگى فرد يا جامعه، ناشى از اعمال نادرست و گناهان خود انسان بوده كه با دست خود، زمينه آن را فراهم ساخته و لازمه قانون علّيت در جهان است.
به عنوان مثال، استعمار و استثمار ملت‌هاى محروم توسط قدرت‌هاى بزرگ و ستم‌هايى كه از سوى حكومت‌هاى ستمگر بر مردم مى‌شود، در اثر سكوت، تسليم و يا همكارى خود مردم با حاكمان ستمگر و وجود تفرقه و اختلاف در ميان ملت‌هاست.
بسيارى از شكست‌ها و ناكامى‌ها بر اثر ترك تفكّر و انديشه در عواقب كار يا مشورت نكردن با ديگران يا سستى و تنبلى و ترك تلاش و كوشش مناسب و يا بى‌نظمى در زندگى افراد است. بسيارى از بيمارى‌ها ناشى از شكم‌پرستى يا هواپرستى و يا رعايت نكردن برخى از دستورات بهداشتى است. «٢» قرآن مجيد مى‌فرمايد:
«ما اصابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ وَ ما اصابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ» «٣» آن‌چه از نيكى به تو مى‌رسد از طرف خداست و آن‌چه از بدى به تو مى‌رسد، از سوى خود توست.