چه‌بسيار گرفتارى‌ها و مصيبت‌ها كه نيكبختى‌ها و سعادت‌ها به‌همراه داشته و بسيارى از محروميت‌ها و نيازها كه سبب شكوفايى استعدادها و سرچشمه اختراعات بزرگ شده است. از سوى ديگر، براساس قانون خلقت، هر موجودى براى رسيدن به كمال لايق خود، بايد با سختى‌ها، مصيبت‌ها و رنج‌ها رو به رو گردد تا به تكامل مادّى و معنوى دست يابد. «١» قرآن مجيد مى‌فرمايد:
«فَانْ كَرِهْتُمُوهُنَّ فَعَسى‌ انْ تَكْرَهُوا شَيْئاً وَ يَجْعَلَ اللَّهُ فيهِ خَيْراً كَثيراً» «٢» اگر از آنان كراهت داشتيد، چه‌بسا چيزى خوشايند شما نباشد و خداوند خير فراوانى در آن قرار دهد.
«فَانَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً انَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً» «٣» به‌يقين، با هر سختى، آسانى است. به‌طور مسلّم، با هر سختى، آسانى است.
بنابراين، بسيارى از رنج‌ها، سختى‌ها، بلاها و مصيبت‌ها داراى آثارى تكوينى در جسم انسان يا آثارى معنوى در روح او بوده و زمينه‌ساز رسيدن به كمالات اخلاقى و معنوى است.
از حضرت على عليه السلام پرسيدند كه چگونه شما با تحمّل گرسنگى و كم خوردن، آن هم خوردن نان جُوِ خشك و امثال آن، قدرت مقابله با شجاعات عرب را داريد؟ حضرت، اين نكته را مورد توجه قرار داده، فرمودند:
«الا وَ انَّ الشَّجَرَةَ الْبَرِّيَّةَ اصْلَبُ عُوداً وَالرَّوائِعَ الْخَضِرَةَ ارَقُّ جُلُوداً وَالنَّباتاتُ الْبَدَوِيَّةُ اقْوى‌ وُقُوداً وَ ابْطَأُ خُمُوداً» «٤» آگاه باشيد كه درختان بيابانى، چوب‌هايشان محكم‌تر است، ولى درختان سرسبزى كه همواره در كنار آب قرار دارند، پوست‌هاى نازك‌تر و كم‌دوام‌ترى دارند. و گياهان بيابانى كه جز با آب باران سيراب نمى‌شوند، آتش شعله‌ورتر و پردوام‌ترى دارند.