کتابشناسی شیخ بهائی - ناجى نصرآبادى، سید محسن - الصفحة ١٦٢ - ٢٤ بحر الحساب

اوزان شرعى/ التحفه‌

[٢٤] بحر الحساب‌

(عربى/ رياضى) اثر مطوّل و مفصّلى در علم حساب است، كه كتاب خلاصة الحساب شيخ بهايى ظاهرا تلخيص اين كتاب است. شيخ بهايى در كتاب خلاصة الحساب اتمام اين كتاب را آرزو كرده: «و كمّل العمل و براهين هذه الاعمال مفصّلة فى كتابنا الكبير المسمّى ببحر الحساب وفّقنا اللّه تعالى لاتمامه». شيخ پس از آن در كشكول اين عبارت را آورده:

«طريق استخراجها بالجبر و المقابلة يطلب من كتابنا الكبير الموسوم ببحر الحساب».

سيد محمّد اشرف طباطبايى (شاگرد شيخ بهايى) در شرحش بر خلاصة الحساب بر اين باور است كه اين اثر در زمان شيخ بهايى استنساخ نشده است؛ امّا آقا بزرگ مى‌گويد من در بعضى از مجموعه‌ها، مطالبى منقول از بحر الحساب شيخ بهايى را ديده‌ام. الذريعه ٣٥/ ٣.

لؤلؤة ٢١؛ امل ١٥٦/ ١؛ كشف الحجب ٨١؛ اعيان ٢٤٥/ ٩؛ فوائد ٥٠٨؛ ريحانه ٣٠٨/ ٣؛ الذريعه ٣٥/ ٣؛ الكشكول (الاعلمى) ٢١٦/ ٣

منتخب بحر الحساب‌

مشتمل بر چند مسأله است كه شيخ بهايى از كتاب كبير خود در حساب به نام بحر الحساب انتخاب كرده است.

آغاز/ من كتابنا الكبير الموسوم ببحر الحساب ممّا يستخرج بالاولى من المفردات.

ن. خ‌

١٤٧٣/ ١/ نسخ، بى‌تا، مجموعه ش (٥) ٢٠٥٨، فيضيه ١٧٤/ ٢.