مثنوى بلند عشق (پژوهشى در صدور و محتواى زيارت جامعه كبيره) - يدالله پور، بهروز - الصفحة ١٤

پرسش ٢. مبانى تربيتى زيارت اولياء كدام است؟

در پاسخ به سه مبنا و سه اصل و چند روش تربيتى زيارت اشاره مى‌شود:

١. مبناى تأثير ظاهر بر باطن‌

يكى از مبانى تربيتى در اسلام تأثير ظاهر بر باطن است. مراد از ظاهر همه امور مشهودى است كه از انسان سر مى‌زند و مظهر آن بدن است و مراد از باطن شئونى است كه قابل مشاهده نيست همچون فكر و نيت. با توجه به اين كه ظاهر و باطن آدمى لايه‌هاى رويين و زيرين دارند و اين لايه‌ها، دست اندر كار نقش زنى بر يكديگرند.

بحث از تأثير ظاهر بر باطن اقتضاء دارد تا به اين ويژگى بيشتر توجه شود طبق اين اصل، هرگاه بخواهيم تغيير و تحولى در باطن كسى پديد آيد بايد در ظاهر او تغيير پديد آيد به عبارت ديگر، اگر نگاه كردن، سخن گفتن، سكوت كردن، گوش كردن، راه رفتن، نشستن و ... به گونه‌اى مطلوب تنظيم شوند احساسات، افكار و تصميم‌گيرى مطلوبى در درون او خواهند انگيخت. بر اساس اين اصل، روش‌هاى تربيتى بايد فنونى را در اختيار بگذارد كه بتوان توسط تغيير و تدبير ظاهر فرد، حالات باطنى مطلوب را در وى به وجود آورد و حالات نامطلوب را از بين برد.

در نظام تربيتى اسلام روش‌هايى توصيه شده كه ماهيتاً مشمول اين روش مى‌باشد، كه تحت عناوين تلقين قولى، تلقين فعلى، تلقين قولى-/ فعلى قرار مى‌گيرد.