بینش انسان به او کمک می‌کند تا واقعیات جهان را پذیرفته اما تسلیم آن نشود و به جای برخورد جبری گرایانه به توانمندی بشر در تغییر شرایط از بود به مطلوب بیندیشد.

البته انسان‌ها در بینش خود یکسان دیده نمی‌شوند برخی سطحی نگر و ظاهر بین، خودبین و کوته نظر و اسیر تعصبات جزمی و در مقابل عده‌ای جهان بین و دوراندیش هستند.

بینش نیز چون دانش برای تکوین مراحلی دارد. مرحله اول بینش همان غرائز و احساسات و قوه عقلانی است. بینش در مرحله دوم متأثر از معرفت علمی و برداشت‌های دینی است. و در مرحله سوم آدمی را به کمال می‌رساند، و دارنده خود را که «انسان کامل» نام دارد به نقطه‌ای می‌رساند که می‌بیند آن چه را که دیگران می‌دانند.

بر این اساس از منظر علم میان دانش و بینش رابطه علی و معلولی وجود دارد چنان چه می‌توان گفت: «دانش مولد بینش است و بصیرت مولود آگاهی و دانستن».

بصیر کیست؟

از این رو، بصیر و انسان با بصیرت کسی است که خوب می‌شنود، سپس خوب تفکر می‌کند، سپس باز خوب می‌نگرد، از عبرت‌ها پند می‌گیرد، راه روشن را پیدا می‌کند و روشنگری می‌کند، در خط ولایت می‌ماند و حمایت می‌کند، در فتنه‌ها دچار تشخیص غلط نمی‌گردد، با سکوت خویش به قربانی شدن حق تن نمی‌دهد، حق را می‌گوید ولو آن که به زیانش باشد، سخن حق را تحریف نمی‌کند، از این که سخن حق را بگوید نمی‌هراسد، مدافع عدالت می‌گردد و آن را پاس می‌دارد و خواستار اجرای عدالت می‌شود.