اثر دیگر شناخت کرامت نفس، صبر بر بلاست؛ زیرا وقتی انسان ارزش و شان خود را بشناسد، از روح و نفس مطمئنه‌ای برخوردار می‌گردد که مسائل، مشکلات و سختی‌ها نمی‌تواند او را دچار تزلزل و ناراحتی روحی و روانی گرداند و آستانه تحمل انسان را بالا می‌برد و با کوچک‌ترین مشکل از جا در نمی‌رود.[٢]

ب) شناخت پستی خود!

جنبۀ دیگر شناخت خود، شناخت آغاز و انجام است. تعابیری که قرآن مجید و روایات معصومان _ علیهم السلام _ برای بیان جنبه مادّی انسان به کار برده‌اند، به گونه‌های مختلف از جمله خاک، آب جهنده، نطفه، علقه[٣]و ... بیان شده است و در آیاتی به سرانجام انسان اشاره شده است.[٤] این شناخت در اصلاح دو رذیله اخلاقی به انسان کمک می‌کند: یکی عجب و دیگری تکبر. منشأ عجب جهل و نادانی است. از این رو، یکی از راه‌های پرهیز از این رذیله شناخت خویشتن دانسته شده است. امام باقر _ علیه السلام _ می‌فرماید:

سُدَّ سَبِيلَ الْعُجْبِ بِمَعْرِفَةِ النَّفْس.[٥]

انسان گاهی به بدن و زیبایی‌های آن و تندرستی و توانمندی و به طور کلی به آفرینش خود عجب پیدا می‌کند و به جمال و زیبایی خود توجه زیادی می‌کند و از یاد می‌برد که هر چه دارد، نعمتی از سوی خداست و در هر حال در معرض نابودی است. اندیشیدن و اطلاع از پستی‌های آغاز و انجام کار انسان و همچنین توجه در این که این چهره‌های زیبا و بدن‌های نرم در زیر خاک چگونه متلاشی شده و متعفن می‌گردد، انسان را از خود بزرگ‌بینی باز می‌دارد. امام علی _ علیه السلام _ در این باره می‌فرماید:

مَا لِابْنِ آدَمَ وَ الْعُجْبِ وَ أَوَّلُهُ نُطْفَةٌ مَذِرَةٌ وَ آخِرُهُ جِيفَةٌ قَذِرَةٌ وَ هُوَ بَيْنَ ذَلِک

[١]. عدة الاصول، ج١، ص١٥٤.

[٢] کارشناس ارشد علوم حدیث ، گرایش تفسیر اثری.

[٣] استادیار دانشگاه قرآن و حدیث.

[٤] استادیار دانشگاه تهران (sh١[email protected]).

[٥]. سوره ملک، آیه١٠- ١١.