سر الصلاة( معراج السالكين و صلاة العارفين) - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٢٢ - مقدمة آية الله جوادى آملى
مقدمات و تعقيبات آن، نشان مىدهد تنها راه نيل به راز نماز حفظ ظواهر آن است بدون تحجر و جمود؛ زيرا ترك ظاهر انحراف از راه مستقيم است، و تحجر بر آن مايه خمود.
يعنى، همان فرقى كه بين جسم (لا بشرط) و جماد (بشرط لا)، نيز بين نامى (لا بشرط) و نبات (بشرط لا) است، همان امتياز بين كسى كه با حفظ همه احكام عبادت به حِكَم آن مىرسد، و بين كسى كه فقط بر احكام آن جمود مىورزد، وجود دارد. و سرّ اينكه «جماد» بر انسان صادق نيست ولى «جسم» بر او صادق است، و همچنين «نبات» بر او صادق نيست ليكن «نامى» بر وى صدق مىكند، آن است كه انسان پويا و «لا بشرط» است، و در رهنِ جمادِ «بشرط لا» و نيز در گرو نباتِ «بشرط لا» نخواهد بود.
حضرت امام (ره) در تعليقه بر شرح فصوص چنين مىفرمايند: «طريقت» و «حقيقت» جز از راه «شريعت» حاصل نخواهند شد، زيرا ظاهر راه باطن است ... كسى كه چنين مىبيند كه با انجام تكليفهاى الهى باطن براى او حاصل نشد، بداند كه ظاهر را درست انجام نداد. و كسى كه بخواهد به باطن برسد بدون راه ظاهر، مانند برخى از صوفيان عوام، او هيچ دليلى از طرف خداوند ندارد.» [١] و درباره گراميداشت سالكان واصل، كه جامع بين ظاهر و باطناند، در همين كتاب سر الصلاة چنين مىفرمايند: «از امور مهمهاى كه تنبه به آن لازم است ... آن است كه اگر كلامى از بعض علماى نفس و اهل معرفت ديدند ... بدون حجت شرعى رمى به فساد ... نكنند. و گمان نكنند هر كس اسم از ... مقامات اوليا ... برد، صوفى است يا مروّج دعاوى صوفيه است ... به جان دوست قسم كلمات نوع آنها شرح بيانات قرآن و حديث است.» [٢]
مهمترين ركن معراج حقيقى دو چيز است
آنچه از نظر امام خمينى (ره) در اين سير معنوى مهم است، همانا دو ركن مىباشد كه يكى در باب «طهارت» حاصل مىشود، كه سرّ آن «تخليه» و سرّ سرّ آن «تجريد» و ...
ديگرى، كه ركن اعظم است، در باب نماز حاصل مىشود، كه سرّ
[١] «فص ايوبى»، ص ٢٠١.
[٢] فصل اول از مقاله يكم.