شده همه مردم از درجهدار و غیر درجهدار، نشاندار و غیر نشاندار، نوپوش و کهنهپوش، آن که اقلًا دویست تومان داده یک کت و شلوار برایش دوختهاند و آن که بیست تومان داده و قبایی برایش دوختهاند، همه را در یک لباس ساده جمع کرده.

گاهی اتفاق میافتد که افرادی را در یک مجمع واحد دعوت میکنند و میخواهند همه را در یک لباس حاضر کنند، آقایان با فلان لباس و خانمها با فلان لباس. بیچاره برای شرکت در یک مجلس باید پانصدتومان خرج کند. خدا مردم را دعوت کرده با یک لباس رسمی به حضور بیایند، آن سادهترین و بیرنگ و شکلترین آنها را انتخاب کرده است. آنچه بشر میکند دل پایینتر را به جای دل بالاتر میبرد و مملو از حسرت و آرزو و انتقام میکند، اما آنچه خدا میکند دل بالاتر را به جای دل پایینتر میبرد و در او ایجاد تواضع میکند.

اسلام با این وسیله و شکل، یکرنگی و وحدت ایجاد میکند. یک مطلب و یک سؤال هست: آیا لباس در روحیه هم مؤثر است؟ البته مؤثر است. انسان لباسی پوشیده باشد که از لباس همه مردم بالاتر یا پایینتر باشد در روحش اثر دارد. بالا و پایین داشتن مجلس در روحیه مؤثر است، لهذا پیغمبر گرد مینشست و دستور میداد گرد بنشینند. مساوات در لباس، مساوات در روح ایجاد میکند به شرط آنکه به صورت الغاء تشریفات باشد مثل لباس احرام. لباس را اسلام خواسته واحد باشد برای توحید مسلمانان و به قول کاشف الغطاء: بُنِی الْاسْلامُ عَلی کلِمَتَینِ: کلِمَةُ التَّوْحیدِ وَ تَوْحیدُ الْکلِمَةِ. ولی این لباس واحد را به صورت یک تشریفات خاص

[١]. و به قول کتاب الحج و العمرة فی الفقه الاسلامی، در آنجا فوارق غنا و فقر و جنس و لون و زبان ولغت ذوب میشود و وحدت لباس و شکل نشانه وحدت کلمه و وحدت فکر و وحدت عقیده است.