صاحبان جوامع حدیثی همچون برقی در المحاسن، کلینی در الکافی، صدوق در کتاب من لا یحضره الفقیه احادیث مصنفات پیشین را در کتاب‌های حدیثی جای‌گذاری و مبوّب کردند. با گذشت زمان، منابع این مصنّفات از بین رفته است. چگونگی استفاده مصنفان جوامع از آن‌ها و اعتبار هر یک بر نسل‌های بعد پنهان ماند. این امر سبب شد، یکی از مهم‌ترین قرائن در دسترس پیشینیان از دید عالمان قرن‌های بعد مخفی بماند و ارزیابی دقیق احادیث به روش متقدمان فراموش شود. با از بین رفتن یا نادیده گرفتن این قرینه‌ها، راه برای تغییر روش قدما به متأخران فراهم شد. یکی از مهم‌ترین قرائن اعتبار حدیث، اعتبارسنجی منابعِ جوامع حدیثی است که جای خود را به ارزیابی حدیث بر پایه سند داده است. ما امروز به رویکرد دوباره به شیوه قدما برای اعتبارسنجی حدیث و نزدیک‌شدن به مراد آنان در ارزیابی منابع نیازمندیم. در این مقاله با مطالعه موردی، کتاب‌های «علی بن مهزیار» در بخش اصول کتاب الکافی بازیابی و اعتبار آن بر اساس روش قدما ارزیابی شده است.

الف) شناخت‌نامه «علی بن مهزیار»

ابو‌الحسن، «علی بن مهزیار»، از محدثان و راویانِ مشهور در قرنِ سوم است. او اهل دَورَق[١١١] بوده و سپس در اهواز سکونت می‌گزیند. علی و پدرش (مهزیار)، هر دو نصرانی بوده سپس مسلمان شدند. هرچند گفته شده، علی در کودکی اسلام آورده است. او محضر سه امام را درک کرده، از امام رضا و امام جواد(عهما) روایت نقل می‌کند و با امام جواد(ع) ارتباطی ویژه داشت؛ وکیل ایشان و امام هادی(ع) بوده است.[١١٢] با توجه به این‌که وی در کودکی مسلمان شده و راوی احادیث امام رضا(ع) هست و ظاهراً روایات را از ایشان در مدینه - قبل از رفتن امام به مرو (سال٢٠٠ق)[١١٣]- شنیده است، می‌توان حدس زد که در حدود سال ١٨٠ هجری به دنیا آمده

[١١١]. دورق از شهرهای خوزستان بوده است. (معجم البلدان، ج ٣، ص ٤٨١) بر اساس گزارش کشی وی اهل روستای هند از روستاهای فارس بوده است. بر اساس برخی خوانش‌ها این کلمه هندوان بوده (اختیار معرفة الرجال، ص ٥٤٨) که احتمالاً همان هندیجان کنونی است.

[١١٢]. فهرست مصنفی الشیعه، ص ٢٥٣.

[١١٣]. طبری سال بردن امام از مدینه به مرو را سال ٢٠٠ گفته است. تاریخ الرسل و الملوک، ج ٨، ص ٥٤٤.