بدين ترتيب به‌طورى جدى كتاب خدا با تحريف و تغيير مواجه است. مقام خلافت براى جلوگيرى از اين خطر دستور داد مصحفى را كه براى اولين‌بار به امر خليفه اول نوشته شده بود، و پيش «حفصه» زوجه پيامبر و دختر خليفه دوم قرار داشت به امانت گرفتند، و پنج نفر از قراء صحابه از جمله زيد بن ثابت كه متصدى جمع‌آورى مصحف اول بود، مأموريت يافتند كه از آن نسخه‌بردارى كنند، كه به‌عنوان اصل قرار گيرد، و دستور جمع‌آورى قرآن‌هايى را داد كه در ولايات در دست مردم قرار داشت، تا به مدينه فرستاده شود. از اين قرآن‌ها هرچه به مدينه مى‌رسيد به دستور خليفه سوزانده مى‌شد (يا به قول برخى از مورّخين مى‌جوشانيدند). سرانجام چند نسخه‌اى نوشته شد كه يكى از آنها را در مدينه نگه داشتند، آن ديگرى را به مكّه، و ديگرى را به شام و يكى به كوفه و يكى به بصره فرستاده شد. گفته مى‌شود علاوه بر اين پنج نسخه، نسخه‌اى به يمن و نسخه ديگر به بحرين ارسال شده است، و اين نسخه‌هاست كه مصحف امام ناميده مى‌شوند و اصل سند ساير نسخه‌ها قرار مى‌گيرند. اختلافى كه اين نسخه‌ها با مصحف اوّلى در ترتيب دارند تنها در اين است كه، در مصحف اول سوره برائت در ميان «مئين» [١] گذاشته شده است، و سوره انفال نيز در ميان «مثانى» [٢] قرار دارد، در حالى كه در مصحف امام سوره انفال و برائت را يكجا، در ميان سوره اعراف و يونس ثبت كرده‌اند ... و على عليه السلام را در هيچ‌يك از جمع‌آورى اول و دوم شركت ندادند، در حالى كه خودش پيش از آن قرآن مجيد را به‌ترتيب نزول جمع‌آورى كرده بود و به جماعت نشان داده كه مورد پذيرش واقع نشده بود. با اين حال حضرت هيچ‌گونه مخالفت و مقاومتى بروز نداد، و مصحف دائر را پذيرفت. و تا زنده بود حتى در زمان خلافت خود دم از مخالفت نزد. همچنين ائمه اهل بيت (ع) كه جانشينان و فرزندان آن حضرت هستند هرگز در اعتبار قرآن مجيد، حتى به نزديكان و محرمان خود سخنى نگفته‌اند، بلكه پيوسته در بيانات خود استناد به همان قرآن كرده‌اند. و به شيعيان خود امر كرده‌اند كه از قرائت مردم پيروى كنند. و به جرأت مى‌توان گفت كه سكوت على (ع) با اينكه مصحف معمولى با مصحف او در ترتيب اختلاف داشته، از اين جهت بوده كه در مذاق اهل بيت تفسير قرآن به قرآن معتبر است و در اين روش ترتيب سور و آيات مكّى و مدنى نسبت به مقاصد عاليه قرآن تأثيرى ندارد، و بايد در تفسير هر آيه، مجموع آيات قرآنى در نظر گرفته شود. زيرا كلامى كه جهانى و هميشگى باشد، نبايد در كليات مقاصد و مطالب آن خصوصيات زمان و مكان و حوادث وقت نزول، كه اسباب نزول ناميده مى‌شوند، مؤثر باشد. [٣] گروهى از اهل سنّت مى‌گويند پس از جنگ «يمامه» و كشته شدن حدود هفتاد نفر از قرّاء، ابى بكر به پيشنهاد عمر گردن نهاد و دستور داد، زيد بن‌

[١] . سبع طوال هفت سوره طولانى قرآن است (بقره- آل عمران- نساء- مائده- انعام- اعراف و توبه) مئين نام هفت سوره‌اى است كه بعد از سبع طوال آمده (بنى اسرائيل- كهف- مريم- طه- انبياء- حج و مؤمنون) مثانى به سوره‌هايى گفته مى‌شود كه بعد از مئين قرار گرفته است.

[٢] . پى‌نوشت پيشين.

[٣] . قرآن در اسلام، ص ١٩١.