فرهنگ تشريحى اصطلاحات اصول - ولایی، عیسی - الصفحة ١١

كاربرد اصطلاح در علوم به قلم: آيت الله حاج شيخ جعفر سبحانى دامت بركاته‌

بسم اللّه الرّحمن الرحيم‌

هر دانشى براى خود اصطلاح ويژه‌اى دارد كه استاد و دانشجو از آن كمك مى‌گيرند؛ «كاربرد» اصطلاح اين است كه مفهوم گسترده‌اى را با كمترين لفظ اداء مى‌نمايد.

مسلما يادآورى معنى كثير به‌وسيله يك لفظ، معلول جعل اصطلاحى است كه از طرف مؤلفان و صاحبان اصطلاح انجام مى‌گيرد و هيچ دانشى خالى از اصطلاح نبوده و متخصّصان همه دانش‌ها به منظور تشريح افكار و نظريات خود، اصطلاحاتى را وضع مى‌كنند. از اين جهت لازم است كه دانشجو قبل از ورود به علم، از اصطلاحات آن علم اجمالا آگاه شود تا در اثناى تدريس دچار ابهام نشود.

ما از ميان اصطلاحات بى‌شمار علوم، به سه اصطلاح ادبى مانند: اسم و فعل و حرف، بسنده مى‌كنيم. هريك از اين الفاظ، غير از معنى لغوى، معنى خاصّى را تفهيم مى‌كنند. مثلا هر فرد اديب با شنيدن كلمه فعل (علاوه بر كار) معنى گسترده‌اى را درك مى‌كند و چقدر كار، از اين طريق آسان مى‌شود. چنانكه گويى اگر علوم فاقد اصطلاح بود، كار آموزش فلج مى‌گشت. محقّقان اسلامى در تبيين اصطلاحات علوم گوناگون، رساله‌ها و تأليفات گوناگونى نگاشته‌اند. برخى از آنان، كمر همّت بالا زده در كتاب واحدى به تفسير اصطلاحات همه علوم پرداخته‌اند. مانند كشّاف اصطلاحات الفنون نگارش محمد على بن على تهاونى كه در سال ١١٥٨ از نگارش آن فارغ گرديده، التعريفات نگارش شريف جرجانى (درگذشته ٨١٦ ه ق) و مصباح السعادة و مفتاح السيادة نگارش طاش‌كبرى‌زاده (٩٦٨- ٩٠١).

برخى ديگر، به شرح و توضيح اصطلاحات يك علم پرداخته‌اند. مانند: رسالة الحدود و الحقائق نگارش شريف مرتضى (وفات ٤٦٤) و يا المقدمة للالفاظ المتداولة بين المتكلّمين نگارش شيخ طوسى (٤٦٠- ٣٨٥ ه ق) به نام الحدود كه غالبا در تعريف اصطلاحات كلامى نگارش يافته‌اند كه تفصيل آنها را در فهرست كتاب‌هايى مانند كشف الظنون و الذريعة مى‌توان ديد.