امّا «علائى» درين نامها نسبت است به «علاء» و مراد علاء الدّوله ابو جعفر محمّد بن دشمنزيار بن كاكويه (٣٩٨- ٤٣٣) پادشاه معاصر شيخ الرّئيس كه كتاب مورد بحث بدو اتحاف شده.

اتحاف كتاب‌

ابن سينا در مقدّمه دانشنامه آرد [١]: «فرمان بزرگ خداوند ما- ملك عادل مؤيّد منصور، عضد الدّين علاء الدّوله و فخر الملّة و تاج الأئمّه [٢] ابو جعفر محمّد بن دشمنزيار، مولى امير المؤمنين، زندگانيش دراز باد، و بخت پيروز، و پادشاهيش بر افزون- آمد بمن بنده و خادم درگاه وى- كه يافته‌ام اندر خدمت وى همه كامهاى خويش از ايمنى و بزرگى و شكوه و كفايت و پرداختن بعلم و نزديك داشتن- كه بايد مر خادمان مجلس وى را كتابى تصنيف كنم بپارسى درى ...»

زمان تأليف‌

و پيداست كه شيخ دانشنامه را در ايّام اقامت خويش باصفهان بين سال ٤١٢ و ٤٢٨ تصنيف كرده، زيرا وى پس از فوت شمس الدّوله و جلوس پسرش سماء الدوله (٤١٢ ه.) باصفهان رفت و تا پايان عمر (٤٢٨ ه.) در منادمت علاء الدّوله بسر برد.

سبب تأليف‌

در سبب تأليف كتاب، شيخ تنها بذكر صدور فرمان علاء الدوله اكتفا كرده است [٣]، امّا شهمردان بن ابى الخير (مذكور) در نزهت نامه علائى، اين مطلب را آشكار ميسازد، وى گويد [٤]:

[١] دانشنامه علائى. بخش منطق مصحح آقاى مشكاة ص ١- ٢.

[٢] تاج الامه (دانشنامه. مصحح آقاى خراسانى. تهران ١٣١٥ ص ١).

[٣] دانشنامه علائى. بخش منطق مصحح آقاى مشكاة ص ١- ٢ و رك: عنوان «اتحاف كتاب» در همين صفحه.

[٤] نسخه كتابخانه مجلس شوراى ملى ص ١٤.