ثبت سند مخالف با اخلاف حسنه منع كرده است. پس از جهت حكم قانونى ثبت سند مخالف با اخلاق حسنه ترديدى نيست، زيرا قانون به‌وضوح تكليف را روشن كرده است ولى موضوعى به اين شرح وجود دارد كه در تطبيق مفهوم (ثبت سند مخالف با اخلاق حسنه) برآن ترديد و تأمل هست و آن اين است كه طلاق حاكم در ترك انفاق از جمله طلاق‌هاى رجعى است و رجوع به قصد اضرار زوجه هم شرعا ممنوع است. آيا ثبت چنين رجوعى به‌وسيله دفترخانه‌ها مصداق ثبت سند مخالف با اخلاق حسنه است تا براساس ماده ٥٢ ممنوع باشد يا خير؟ [١]

٤. شبهه حكميه وجوبيه به‌علت فقدان نص: مثلا نمى‌دانم آيا صدقه دادن در اول هر ماه واجب است يا خير؟ چون دليل و نصى بر وجوب يا عدم وجوب وجود ندارد، لذا ترديد عارض گشته است. مثال ديگر عقد بيمه است كه آيا عقد بيمه حلال است يا حرام؟ علّت ترديد نيز فقدان دليل است.

٥. شبهه حكميه وجوبيه به‌علت اجمال نص: هرگاه در دليل آمده باشد: «اغتسل للجمعة» روز جمعه غسل كن. در آن صورت نمى‌دانم آيا غسل جمعه واجب است يا مستحب؟ چون شك داريم آيا هيئت امر دلالت بر وجوب مى‌كند يا استحباب؟

٦. شبهه موضوعيه وجوبيه: مثلا مى‌دانم احترام گذاردن به دانشمندان واجب است. امّا نمى‌دانم حسن دانشمند هست يا خير؟

[انواع شبهه‌]

شبهه حكميه:

در جايى كه حكم يك موضوع نامشخص باشد به آن شبهه حكميه گويند. مثلا آيا حكم سيگار كشيدن حرمت است يا خير؟ آيا عقد بيمه حلال است يا حرام؟ برخى براى شبهه حكميه مثال زده‌اند به ماده ٧٩ آيين دادرسى مدنى كه مى‌گويد «دعاوى متعدّده را كه منشأ و مبناى آن مختلف است نمى‌توان به موجب يك دادخواست اقامه نمود ...» زيرا ضمانت اجراى اين ماده را قانون بيان نكرده است و در بادى امر معلوم نيست كه متخلّف از اين ماده چه حكمى دارد؟ [٢]

شبهه موضوعيه:

هرگاه حكم كلى يك موضوع مشخص باشد، ولى ترديد در موضوع خاصى پيدا شده به آن شبهه موضوعيه گويند. مثلا مى‌دانم شرب مشروبات الكلى حرام است، اما نمى‌دانم ليوانى كه پر از مايع است از مشروبات الكلى است يا خير؟

شبهه تحريميه:

هرگاه به حرمت چيزى ترديد داشته باشيم، و پس از تفحص و جست‌وجو از دليل، به جهت فقدان و

[١] . ترمينولوژى حقوق، «شبهه وجوبيه موضوعيه».

[٢] . ترمينولوژى حقوق «شبهه حكمى».