فرهنگ تشريحى اصطلاحات اصول - ولایی، عیسی - الصفحة ٢٣٨ - قاعده درء

حفظ اين احاديث سخت نباشد و موجب ملال خوانندگان نگردد و آنچه كه در اين كتاب آورده‌ام در كتب حديث موجود است و مبنى بر مشايخ علما و فقها ثقه مى‌باشد» [١]. ثانيا صاحب رياض حديث درء را حديث متواتر دانسته نه مرسله‌ [٢] به همين دليل صاحب مبانى تكمله المنهاج از ادّعاى تواتر خبر مذكور اظهار تعجب كرده است. [٣]

ثالثا ابن ادريس حديث مزبور را مجمع عليه مى‌شمرد [٤] رابعا باتوجّه به عمل اصحاب به مضمون حديث ضعف آن جبران مى‌شود، يعنى فقها از مضمون حديث، قاعده درء را استخراج كرده‌اند طبعا مرسله بودن سند مضر نخواهد بود. خامسا اين حديث با الفاظ مشابه در جوامع روائى اهل سنّت نيز وارد شده و آنان نيز از مضمون آن قاعده درء را استفاده كرده‌اند و گفته‌اند: رهبران مذاهب چهارگانه اهل سنّت اتفاق نظر دارند كه حدود با شبهه منتفى است. [٥]

متن حديث به شرح زير است:

١. قال رسول الله (ص): «ادرءوا الحدود بالشبهات» [٦] پيامبر فرمود: حدود را با شبهات دفع كنيد ٢. عن عائشه: قال رسول الله (ص) «ادرءوا الحدود عن المسلمين، ما استطعتم، فان كان له مخرج فخلّو سبيله فانّ الامام ان يخطى فى العفو خير من ان يخطئ فى العقوبة» [٧] ابى هريره از عايشه نقل مى‌كند كه پيامبر اكرم اسلام فرمود: تا مى‌توانيد از مسلمانان حدود را دفع كنيد و اگر راهى براى خلاصى او وجود دارد او را رها كنيد زيرا اگر امام مسلمين در عفو و بخشش راه خطا و اشتباه بپيمايد بهتر است از اينكه در مجازات و عقوبت اشتباه كند. ٣. قال رسول الله (ص): «ادفعوا الحدود ما وجدتم له مدفعا» [٨]

پيامبر فرمود: حدود را اگر راه دفعى وجود دارد دفع كنيد.

نتيجه اينكه در صدور حديث مذكور از پيامبر اكرم اسلام بين مسلمين اعم از اماميه و اهل سنّت اتّفاق نظر است و هيچ‌گونه ترديدى در سند و صدور آن وجود ندارد.