قضاء وقدر ، جبر واختيار (فارسي) - دكتر محمد مهدي گرجيان - الصفحة ٥٤ - قسمت دوم

حيوانى واقع شود). (١) مرحوم مطهرى در ادامه كلامش مى فرمايد: (از مشخصات فعاليتهاى جمادى اين است كه همواره بر نهج واحد و محدود و يكنواخت است. هر جسم جامدى، از كوچكترين ذره گرفته تا بزرگترين منظومه ها، هر خاصيتى كه دارد آن را به نهج واحد و به طور يكنواخت انجام مى دهد. جسم جامد به خودى خود، قدرت انحراف از مسيرى كه پيش گرفته است را ندارد مگر آنكه عوامل خارجى دخالت كنند و مسير آن را تغيير دهند، يا آنكه آن عوامل خارجى در وضع داخلى آن جسم جامد، تغييراتى ايجاد نمايد كه موجب اختلاف در اثر و خاصيت و طرز فعاليت آن جسم جامد گردد.
اما هنگامى كه فعاليتهاى نباتى را مطالعه مى كنيم، اختلافاتى بين نوع فعاليتهاى نباتى و فعاليتهاى جمادى ملاحظه مى كنيم و از آن جمله اينكه: آن محدوديت و يكنواختى و بر نهج واحد بودن، به آن صورت كه در جمادات مشهود است، در نباتات نيست، زيرا خاصيتى در نبات است كه در برخى موارد، مى تواند مجراى عمل خود را به منظور حفظ بقاى خود، تغيير دهد و حتى اگر عوامل محيط خارج، نامساعد باشد، تا حدى مى تواند در وضع تجهيزات ساختمان داخلى خود، تغييرات متناسب با ادامه بقاء در آن محيط ايجاد نمايد.
گياهان داراى خاصيت و انطباق با محيط هستند و اين خاصيت، مستلزم قدرت تغيير مسير و مجراى عمل است. ريشه گياه كه در زير زمين حركت مى كند، همين كه به نزديك ديوارى برسد، جهت سير خود را عوض مى كند و متوجه بالا مى شود و همينطور..) (١) پس معلوم مى شود كه آن يكنواختى و محدوديت عمل كه در جماد است، در