علم غيب (آگاهى سوم) - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٢١٩ - اين علم تأثيرى در عمل و ارتباطى با تكليف ندارد

قضاء الهى به افعال اختيارى انسان (نه به علم امام) و طبق اين اشكال طايفه معتزله از سنى ها مى گويند: تقدير خداوندى نمى تواند به فعل اختيارى انسان متعلق شود و انسان مستقلاً آفريدگار فعل خودش مى باشد و در نتيجه انسان خالق افعال خود و خدا خالق بقيه اشياء است.

در حالى كه به نص صريح قرآن كريم و اخبار متواتره پيغمبر اكرم(صلى الله عليه وآله وسلم) و ائمه هدى همه موجودات وحوادث جهان بدون استثنا متعلق قضاء و قدر خداوندى عزّ اسمه است.

از راه بحث عقلى نيز مطلب روشن و آفتابى است اگر چه به واسطه وسعت اطراف آن نمى توانيم آن را در اين مقاله مختصر بگنجانيم.

آنچه به طور اجمال مى شود گفت اين است كه در جهان هستى كه آفرينش خدا است چيزى جز با مشيت و اذن خداوندى بوجود نمى آيد و مشيت خداوندى به افعال اختيارى انسانى از راه اراده و اختيار تعلق گرفته است مثلاً خداوند خواسته كه انسان فلان فعل اختيارى را از راه اراده و اختيار انجام دهد و البته بديهى است فعل با اين وصف لازم التحقق خواهد بود و با اين همه اختيارى است زيرا اگر اختيارى نباشد اراده خداوندى از مرادش تخلف مى كند.