دوره چهارم: عصر كمال اجتهاد يا دوره استقلال فقه شيعه از روزگار شيخ طوسى متوفى ٤٦٠ ه.
دوره پنجم: عصر تقليد؛ يعنى تا يك قرن پس از شيخ طوسى؛ دوره فضل بن حسن طوسى و قطب راوندى.
دوره ششم: عصر نهضت؛ روزگار ابن ادريس حلّى متوفى ٥٩٨ ه. و سيد بن طاووس متوفى ٦٦٤ ه.
دوره هفتم: پيدايش اخباريان با ظهور محمّد امين استرآبادى ١٠٣٦ ه. و مولى صالح مازندرانى ١٠٨٠ ه.
دوره هشتم: عصر جديد استنباط يا روزگار آيت اللَّه وحيد بهبهانى و آقا باقر بهبهانى متوفى ١٢٠٥ ه.
دوره نهم: عصر حاضر از زمانى شيخ انصارى ١٢٨١ ه. تاكنون «١».
در دوره‌هاى اوّل و دوم فقها تحت تأثير ائمه (ع) بوده‌اند و حيات واقعى اجتهاد از سالهاى (٢٦٠- ٣٢٩ ه.) بعد از غيبت صغرى (دوره سوم فقه) شروع مى‌شود «٢».
از قرن سوم تا هفتم (دوره اول تا دوره ششم ادوار فقه) فقه ايرانى و غير ايرانى به چشم مى‌خورند و غلبه با غير ايرانى است، امّا از قرن هفتم به بعد غلبه با فقهاى ايران است «٣».
شهيد مطهرى ضمن شرح حال مختصر ٣٦ تن از مشاهير فقه و اصول از جمله على بن بابويه قمى (٣٢٩ ه.)، شيخ مفيد (٤١٣ ه.)، سيد مرتضى (٤٣٦ ه.)، شيخ ابو جعفر طوسى (٤٠٨ ه.)، ابن ادريس حلّى (٥٨٩ ه.)، محقق كركى (٦٧٦ ه.)، محمّد بن مكّى، شهيد اوّل (٧٨٦ ه.)، علامه حلّى (٧٢٦ ه.)، شيخ زين الدّين شهيد ثانى (٩٦٦ ه.)، مقدّس اردبيلى (٩٩٣ ه.)، محقق سبزوارى (١٠٩٠ ه.)، وحيد بهبهانى (١٢٠٥ ه.)، سيدمهدى بحرالعلوم (١٢١٢ ه.)، شيخ جعفر كاشف الغطاء (١٢٢٨ ه.)، شيخ محمّد حسن صاحب جواهر الكلام (١٢٦٦ ه.)، شيخ مرتضى انصارى (١٢٨١ ه.)، ميرزاى شيرازى (١٣١٢ ه.)، آخوند خراسانى (١٣٢٩ ه.)، حاج ميرزا حسين نائينى (١٣٥٥ ه.) و ديگر علماى برجسته مى‌گويد: