پيروزى مسلمانان تفكر و نگرش اسلامى بر ايران پرتو افكند و ميراث فرهنگى عصر ساسانى تا حد قابل توجهى رنگ باخت. البته همان گونه كه پيش‌تر نيز اشاره شد، فرهنگ اسلامى به آسانى و به طور همه جانبه توسط ايرانيان پذيرفته نشد و اقتباس نگرديد و هرگز فرهنگ بومى ايران زمين، كه از قدمت چندين هزار ساله بهره‌مند بود، در مقابل فرهنگ اسلامى محو نگرديد. «١» انتشار دين اسلام‌ مهم‌ترين رهاورد فرهنگى مسلمانان دين اسلام و زبان عربى بود. در حقيقت مسلمانان اگر در سياست و كشوردارى وابسته ايرانيان شدند در اين دو مقوله فرهنگى كاملًا تأثيرگذار بودند.
پرستش خداى يگانه و ساير مؤلفه‌هاى درخشان دين اسلام باورهاى زرتشتى را سست نموده، موجبات گروش بخش وسيعى از جامعه را به دين مبين اسلام فراهم آورد. «٢» با ورود اسلام آتشكده‌هاى كهن خاموش شدند و به جاى آنها محراب و مناره‌ها برافراشتند. مغ و هيربد از اعتبار افتاد و نيايش خورشيد و هرمزد رو به فراموشى گراييد و همگان روى به كعبه نهادند.
از تأثيرات قابل توجه دين اسلام بر جامعه بهبود و سامان بخشى وضعيت اقليتهاى دينى بود كه پيش از آن در سخت‌ترين شرايط اجتماعى و فرهنگى قرار داشتند. اقليتهاى مذهبى تحت عنوان «اهل ذمّه» از حقوق خاصى بهره‌مند شدند و مسلمانان مى‌بايستى به حقوق آنها احترام مى‌نهادند. «٣» آزادى فعاليتهاى مذهبى و برخورد خوشايند اسلام با اقليتها، تأثير شگرفى در گرايش آنان به دين مبين اسلام داشت و بخش وسيعى از آنان پس از آشنايى با تعاليم انسان ساز دين اسلام بدان گرويدند.