درآمد و سازمان دولتى به دو ديوان بزرگ تقسيم شد. «ديوان اصول» كه چيزى شبيه وزارت داخله و «ديوان لازمه» كه همان وزارت ماليه بود. وزير شخصاً اداره اين ديوان را بر عهده داشت و ديوانهاى ولايات در حكم ادارات كشورى بودند. «١» وى در ادامه توضيح مى‌دهد كه ديوانهاى خلافتى پر از ايرانيان بودند كه از آن جمله خاندان برمكيان، ذوالرياستين، مادرائيان و فاربائيان‌اند. از آنجا كه خصوصيّت عمده ديوانها جنبه مالى بود و ايرانيان ماهرترين مردم در اين امور بودند «٢»، نقش عنصر ايرانى در ديوانها و اداره آنها بسيار حياتى بود.
انتقال علوم به تمدن اسلامى‌ بايستى اذعان كرد كه بسيارى از علومى كه در پرتو تمدن اسلامى رشد و نمو يافتند، زمينه‌ها و بسترهاى آنها نزد غير مسلمانان به خصوص يونانيان، ايرانيان و هنديان فراهم بود. اين علوم در عصر نهضت ترجمه به جهان اسلام راه يافت، و محافل علمى مسلمانان را سيراب نمود.
فرهنگ غنى ايرانيان و تجربيات فراوان آنان در علومى چون نجوم، شيمى، فلسفه، طب و معارف ديگر همچون منبعى بود كه در سده‌هاى متعدد اذهان متفكران اسلامى را بهره‌ور مى‌ساخت. «٣» ايرانيان با سابقه تمدن قديم خويش و در سايه تعاليم عاليه دين مبين اسلام راه ترقى و تعالى را در بسيارى از علوم پيمودند و پيش آهنگان فرهنگ و تمدن اسلامى گرديدند. آنان علوم و فرهنگ تمدن كهن ايرانى را به تمدن اسلامى تزريق نمودند و با ايجاد حلقه‌هاى ارتباط باعث ج آشنايى با تاريخ اسلام و ايران ٨٠ علوم تجربى ص : ٨٠ لوه نمايى و درخشش تمدن اسلامى گرديدند.
بى‌گمان، بيشترين تلاش و همت ايرانيان در انتقال علوم به تمدن اسلامى در عصر نهضت ترجمه صورت پذيرفت. «٤» موضوع ترجمه متون ساير ملل به زبان عربى هر چند از عصر