آن را باعث شد، سازمان ادارى قدرتمندى بود كه امپراتورى پهناور اين سرزمين را با نظم و نسقى خاص اداره مى‌كرد. «١» ايران همواره از گستره جغرافيايى وسيعى برخوردار بوده كه اداره آن جز با حسن معامله، تدبّر و تعقّل و به طور كلى بهره‌مندى از يك فرهنگ و تمدن غنى امكان‌پذير نبوده است «٢».
ايرانيان توانستند با استفاده از قدمت و سابقه تمدنى و نبوغ فكرى خويش به خوبى از عهده اين كار برآيند. «٣» كشوردارى، اداره اصولمندانه مملكت، برقرارى نظم و آرامش، بهره‌مند ساختن عموم از وسايل رفاه و عملكرد آزاد منشانه با ملل مغلوبه «٤» از جلوه‌هاى ارزشمندى است كه بنيان تمدن ايران باستان را استحكام بخشيده و نام آن را بر زبانها انداخته است؛ به گونه‌اى كه حتى مخالفانشان زبان به تحسين و تمجيد آن گشوده‌اند.
سرّ ترقى و تعالى تمدن قديم ايران، سختكوشى ايرانيان در پاسدارى از آن است كه ساليان سال اين تمدن را از گزند غارت و چپاول مهاجمان و بدويان وحشى حفظ كرده، هيچ گاه نگذاشتند بزرگ‌ترين حوزه تمدنى شرق به دست آنان پايمال و مضمحل گردد.
عامل مهمى كه تمدن ايران را ارزشمند ساخته، اين است كه تمدن ايران امتزاج يافته و تركيبى از تمدنهاى شرقى است. ايرانيان گرچه در ترقيات مادى و علم و صنعت به پاى برخى از ديگر ملل نمى‌رسند، امّا در جهاتى بر همه اقوام و قبايل سرآمد بودند و آن سرّ غلبه بر اقوام ديگر و جمع آورى آنها زير سايه يك حكومت و دولت عظيم و قدرتمند بود. «٥» گفتنى است كه وقتى ايرانيان در پى ايجاد ارتباط ميان ملل متمدن دنيا بودند، بسيارى از اقوام و مردمان ساير مناطق سرگرم كشمكشهاى داخلى و غارت و چپاول بلاد آباد دنيا بودند و در مرحله تمدن وارد نشده بودند.