اسرار الشهود فى معرفه الحق المعبود - اسيري لاهيجي، شمسالدين محمد - الصفحة ١٩
درباره هركدام از آنها شرح مختصرى به دست مىدهيم:
١- «مفاتيح الاعجاز فى شرح گلشن راز»: كتاب مزبور معروفترين شرحى است كه بر مثنوى معروف «گلشن راز» اثر عارف مشهور شيخ محمود شبسترى نوشته شده است. شرح گلشن راز يك دوره كامل از اصول تصوف و عرفان است كه با زبانى روشن و بيانى شيوا نوشته شده و شهرت آن حتى از نام مؤلفش فراتر رفته است.
اسيرى تأليف مفاتيح الاعجاز را روز دوشنبه ١٩ ذى حجه سال ٨٧٧ ه- ق شروع نمود. در اين كتاب اسيرى از اخبار و احاديث و آيات قرآنى و اشعار شعراى سلف استشهاد جسته است.
«گلشن راز» مثنوى كوتاه عرفانى است كه آن را شيخ محمود شبسترى عارف نامدار در سنه ٧١٧ ه- ق در پاسخ سؤال عرفاى خراسان سروده است. بر مثنوى «گلشن راز» از زمان تأليف تا به حال شروح متعددى نگاشتهاند. به قرارى كه دانشمند محقق احمد گلچين معانى تحقيق نمودهاند تاكنون ٤٣ شرح فارسى و دو شرح و ترجمه تركى بر كتاب فوق نوشته شده كه در ميان شروح فارسى مشهورترين آنها همين كتاب «مفاتيح الاعجاز» است كه مكرر به طبع رسيده است. اولين چاپ آن در تهران به سال ١٢٦٤ ه- ق صورت پذيرفته است. ليكن بهترين چاپ آن با مقدمه و تصحيح غلامرضا كيوان سميعى به سال ١٣٣٧ ش در تهران انجام شده است.
«شرح گلشن راز» را محمد بن محمود دهدار شيرازى، متوفى به سال ١٠١٦ ه- ق، مختصر كرده، و اين خلاصه در هندوستان به طبع رسيده است.
اسيرى در شرح گلشن راز برخى از ابيات مثنوى «اسرار الشهود» را نيز به عنوان شاهد به كار گرفته است، از جمله ابيات ذيل:
|
در حقيقت دان كه دل شد جام جم |
مىنمايد اندرو هر بيش و كم |
|
|
دل بود مرآت ذات ذو الجلال |
در دل صافى نمايد حق جمال |
|
|
حق نگنجد در زمين و آسمان |
در دل مؤمن بگنجد اين بدان |
|