اسرار الشهود فى معرفه الحق المعبود - اسيري لاهيجي، شمسالدين محمد - الصفحة ١١
سال ٩٠٠ ه ق يعنى زمان حيات لاهيجى است. اين بيتها در وسط ترنجى كه طلاپوش است با سفيداب نگاشته شده است[١]. مضمون ابيات فوق نشان دهنده اين است كه اسيرى حتى در روزگار حيات نيز مقامى برجسته داشته، و از نظر طى مقامات عرفانى و سير و سلوك شاخص بوده است. تقى اوحدى صاحب تذكره «عرفات العاشقين» در كتاب خود از وى چنين ياد كرده است:
«شيخ محمد لاهيجى اسيرى از فضلاى نامدار و علماى كامگار، زبده عارفان مدقق، خلاصه كاملان محقق، حاوى فحاوى حالات، جامع مجامع كمالات است. فضايل و معارف صورى و معنوى، حقيقى و مجازى را مالك و صاحب است، طبعش در نظم و نثر ممتاز ...» همچنين رضا قلى خان هدايت در كتب خود- «رياض العارفين» و «اصول الفصول فى حصول الوصول»- اسيرى را بسيار ستوده است و مقام عرفانى او را ارج نهاده است. از جمله در كتاب «اصول الفصول» به هنگام بحث درباره فرقه نوربخشيه، اسيرى را يكى از مشايخ بزرگ آنها به شمار آورده است.
ليكن بيش از همه مؤلفين، قاضى نور اللّه شوشترى در كتاب «مجالس المؤمنين» به توصيف شخصيت لاهيجى پرداخته و از جمله گويد:
«اگر جميع سلسله نوربخشيه بلكه تمام سلسله عليه همدانيه بلكه كافه سلاسل صوفيه به وجود او افتخار كنند مىگنجد.»
همچنين گفته است: «به تواتر رسيده كه حضرت سيد سند مير صدر الدين شيرازى و علامه دوانى در بعضى از مقامات ركاب ولايت انتساب شيخ را از روى تعظيم گرفته سوار ساختهاند و از بعضى ثقات شنيده شده كه هرگاه خدمت علامه دوانى به زيارت جناب شيخ مىرفته چون نعلين شيخ را بر آستان خانه مىديد اول آنها را برداشته به چشم و روى خود مىماليد و بعد از آن متوجه سلام شيخ مىگرديد و با آن جناب طريقه صحبت مىورزيد و قاضى مير حسين يزدى در بعضى كتابات كه به
______________________________
(١)-
مفاتيح الاعجاز فى شرح گلشن راز، نسخه خطى كتابخانه مجلس به شماره ١١١٧.
[١]- مفاتيح الاعجاز فى شرح گلشن راز، نسخه خطى كتابخانه مجلس به شماره ١١١٧.