اول تعصّبات خشك و احمقانه عوام و رهبران كم‌سواد مذهبى بنام ملا و عالم و پيرو و مرشد و ... كه اختلافات جزئى مذهبى را بزرگ و سبب عداوت و بدبينى و حتى جنگ‌هاى داخلى قرار داده و روزگار مسلمانان را به تباهى كشاندند.

البته تعصب اگر بمعناى محبت به مذهب باشد عيبى ندارد و قابل جلوگيرى هم نيست. ولى اگر بمعناى عداوت با مذاهب ديگر باشد خطرناك ميشود. و سبب اين تعصب دو چيز است، يكى جهالت يا كم علمى و ديگرى استفاده‌جويى و مطرح ساختن نفس و حاكميّت بر عوام بى‌خبر و غافل.

دوم مداخله كشورهاى بزرگ بمنظور استعمار و استثمار و تضعيف صف داخلى ملت‌ها. و استفاده از اختلافات مذهبى بهترين راه تجربه شده است و حتّى خودحكومتها نيز گاهى براى تحكيم قدرت خود از همين روش استفاده مى‌كنند و مذهب را در استخدام سياست قرار مى‌دهند أسف‌بارتر اينكه اين دو امر (تعصبات و مداخله دولتها) تنها به بيان‌