علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٦٠ - راستنمایی احادیث رجعت

قسمت مربوط به بعد از مرگ است) و دل‌های خویش شفا دهند و دشمنان و ستمگران به سخت‌ترین آتش‌ها بسوزند، پس از آن در برابر خدای جبار بایستند و حقوق خویش را دریافت کنند.

نقد و بررسی: رجالی که در این سند آمده افرادی امامی و ثقه هستند؛ برای نمونه
محمّد بن عیسی بن عبید حدود ٣٣٣٨ روایت در کتب اربعه و وسائل الشیعه دارد، گرچه تکراری هم در بین آنها وجود دارد. همین طور، القاسم بن یحیی[١] و حسن بن راشد[٢] ثقه هستند؛ فقط مشکلی که دارد، فاصله بین حسن بن سلیمان حلی صاحب مختصر بصائر الدرجات با محمّد بن عیسی بن عبید است که چند قرن فاصله است و منجر به ارسال سند می‌شود؛ مگر این که این حدیث در نسخه‌ای از خود کتاب بصائر الدرجات یافت شود تا سند کامل گردد.

٢. ح ٦١ (ص ٥١)، ح ١٧ (ص ٤٥)، ح ٧٠ (ص ٧١)، ح ٧٢ (ص ٧٢)، ح ٤٦ (ص ٥٩)، ح ٤٨ (ص ٦٠)، ح ٨٥ (ص ٧٧)، ح ٦٩ (ص ٧١)، ح ١١٣ (ص ٩٧)، ح ١٨ (ص١١٤)، ح ١٣٥ (ص ١٠٧)، ح ١٣٨(ص ١١٦)، ح ١٥٥(ص١٢٠)، ح ١٥٩و١٦٠ (ص١٢١)، ح ٧٧ (ص ٧٥) که در بحار الانوار، ج ٤٥، ص ٢٥١، ح ٥ هم آمده است و ح٨٧ (ص ٨٩): ضعیف هستند. دلیل ضعف یا انقطاع سند بین کتاب مختصر بصائر تا ابتدای سند موجود در کتاب است که شش قرن فاصله است و یا رجال اسناد مورد قبول نیستند.

٣. روایت ١٠٢ (ص ٩٣) که در الکافی، ج ٨، ص ٥٠ هم آمده است. این روایت ضعیف است.

٤. روایت ١٢٥ (ص ١٠٢) که از الکافی با این سند نقل شده است:

محمّد بن یعقوب الکلینی، علی بن إبراهیم، عن أبیه، عن حمّاد بن عیسی عن حریز؛ عن برید بن معاویه قال: سمـعت أبا عبدالله† یقول: ...الإمام الصادق†: و الله لا تذهب الأیام و اللیالی حتی یحیی الله الموتی، و یمیت الأحیاء، و یرد الحق إلی أهله؛[٣]

امام صادق _ علیه السلام _ فرمود: به خدا قسم شب‌ها و روزها از بین نمی‌روند تا این که خداوند مرده‌ها را زنده کند و زنده‌ها را بمیراند و حق را به


[١]. بحار الانوار، ج٥٣، ص١٢٢ _ ١٢٤.

[٢]. الایقاظ، مقدمه.

[٣]. این روایات در جلد ٥٣، از شماره ١ تا ١٦٢ شماره‌گذاری شده است و چون در طول این نوشتار متن روایات آمده، در اینجا فقط به ذکر عنوان اکتفا می‌کنیم.