علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٢٨ - روایت شیخ کلینی از مستثنیات ابن ولید در نوادر الحکمه
در رویکردی جانبدارانه، میتوان چنین گفت که در باره اعتماد به مراسیل نظریات مختلفی ابراز شده و ممکن است مؤلف نوادر الحکمه روایات مرسل را با در نظر گرفتن قراین و شرایطی میپذیرفته که در آن هنگام موجود بوده است؛ ضمن آن که آنچه برای قدما در درجه اول اهمیت داشته، اثبات صدور حدیث از معصوم بوده است و چه بسا این وثوق برای مؤلف نوادر الحکمه حاصل شده باشد.
اما در باره نقل از افراد ضعیف نیز در درجه نخست، وثوق صدوری برای قدما حایز اهمیت بوده است. نکته دیگر، آن که دیدگاه رجالیان در باره قوت و ضعف افراد متفاوت است و شاید افرادی که در باره آنها حکم به ضعف شده، از دیدگاه یا در محدوده اطلاعات رجالی محمد بن احمد بن یحیی قدح قابل ملاحظهای بر آنها وارد نبوده است.
مستثنیات ابن ولید (استثنا و ردّ روایات گروهی از راویان نوادر الحکمه از سوی ابن الولید)
همزمان با حیات احمد بن محمد، یکی از دانشمندان نقّاد شیعه، محمد بن حسن ولید (استاد شیخ صدوق) میزیست. او که غالباً راویان و روایات مشکلدار را مورد نقد قرار میداد، بر محمد بن احمد بن یحیی نقدی وارد نکرده و تنها مواردی از روایاتش را از گروهی از راویان نقد و ردّ نموده است. نجاشی در این باره مینویسد:
و كان محمد بن الحسن بن الولید یستثنی من روایه محمد بن أحمد بن یحیی ما رواه عن (١) محمد بن موسی الهمدانی، أو ما رواه عن (٢) رجل، أو یقول (٣) بعض أصحابنا، أو عن (٤) محمد بن یحیی المعاذی، أو عن (٥) أبی عبد الله الرازی الجامورانی، أو عن
(٦) أبی عبد الله السیاری، أو عن (٧) یوسف بن السخت، أو عن (٨) وهب بن منبه، أو عن (٩) أبی علی النیشابوری (النیسابوری)، أو عن (١٠) أبی یحیی الواسطی، أو عن (١١) محمد بن علی أبی سمـینه، أو یقول (١٢) فی حدیث، أو كتاب و لم أروه، أو عن (١٣) سهل بن زیاد الآدمی، أو عن (١٤) محمد بن عیسی بن عبید بإسناد منقطع، أو عن (١٥) أحمد بن هلال، أو (١٦) محمد بن علی الهمدانی، أو (١٧) عبد الله بن محمد الشامی، أو (١٨) عبد الله بن أحمد الرازی، أو (١٩) أحمد بن الحسین بن سعید، أو
(٢٠) أحمد بن بشیر الرقی، أو عن (٢١) محمد بن هارون، أو عن (٢٢) ممویه بن معروف، أو عن (٢٣) محمد بن عبد الله بن مهران، أو (٢٤) ما ینفرد (یتفرد) به الحسن بن الحسین اللؤلؤی و ما یرویه عن (٢٥) جعفر بن محمد بن مالک، أو (٢٦) یوسف بن الحارث، أو (٢٧) عبد الله بن محمد الدمشقی. قال أبو العباس بن نوح: و قد أصاب شیخنا
أبو جعفر محمد بن الحسن بن الولید فی ذلک كله و تبعه أبو جعفر بن بابویه رحمه الله